WSTĘP. AKTYWNOŚĆ, PODMIOTOWOŚĆ, TOŻSAMOŚĆ – OSOBY Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIAMI W SPOŁECZNYCH PRZESTRZENIACH ŻYCIA CODZIENNEGO

Celem niniejszego wstępu jest wprowadzenie w tematykę numeru specjalnego poświęconego zagadnieniom aktywności, podmiotowości i tożsamości osób z niepełnosprawnością. Ponieważ kwestie niepełnosprawności, zarówno w dyskursie naukowym, jak i społecznej percepcji, są nieustannie dyskutowane i poddawane wszechstronnej analizie, wykształciły się różne perspektywy oraz sposoby ujmowania tych zagadnień. Przy czym kluczowe, a zarazem stojące niejako w opozycji do siebie są modele medyczny i społeczny niepełnosprawności. Pomiędzy nimi sytuuje się model biopsychospołeczny, który jednostce przypisuje rolę aktywnego podmiotu, mającego charakterystyczne cechy biologiczne, psychologiczne oraz te związane z jej społecznym funkcjonowaniem. Kluczem do tego podejścia jest działanie określane jako empowerment, oznaczające proces odzyskiwania samosterowności i samoświadomości jednostki. Tożsamość wyrasta tu na gruncie świadomości własnej fizyczności i psychicznego potencjału, a także wiąże się z pojęciem podmiotowości, której wyrazem jest swoboda i autonomia funkcjonowania osób z niepełnosprawnościami w różnych sferach życia. Dotyczy to między innymi możliwości odgrywania różnorodnych ról społecznych związanych z kulturowymi wzorcami ich realizacji, na przykład ucznia, pracownika, rodzica, małżonka itd. W związku z tym w numerze znalazły się teksty teoretyczne i empiryczne poświęcone zagadnieniom podmiotowości i tożsamości osób z niepełnosprawnością, odnoszące się między innymi do takich aktywności, jak edukacja, praca czy udział w szeroko rozumianej kulturze.