Historijski apsekti izučavanja rata u Bosni i Hercegovini (1992–1995)

Proces disolucije Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (SFRJ) na federalne jedinice – socijalističke republike, odvijao se kroz ratne sukobe u posljednjoj deceniji dvadesetog stoljeća. Glavni generatori toga procesa bili su agresivni nacionalizmi koji su ratom nastojali ostvariti svoje velikodržavne projekte, između ostaloga, razgradnjom i podjelom Republike Bosne i Hercegovine. Ipak, uz pomoć međunarodne zajednice, sve bivše socijalističke republike postale su samostalne i nezavisne države – a među njima i Republika Bosna i Hercegovina. Najteža ratna stradanja ljudi i razaranja materijalnih i kulturnih dobara dogodila su se upravo na njenom području (1992–1995), gdje je, po presudi međunarodnog suda u Hagu, počinjen i zločin genocida. Spoznaja historijske istine o uzrocima, toku i posljedicama ratnih stradanja i razaranja u Bosni i Hercegovini je dug, zahtjevan i složen proces. Neki segmenti te istine, između ostalog, obznanjeni su u presudama međunarodnog suda u Hagu te pravosudnih organa Bosne i Hercegovine i zemalja okruženja. To, međutim, nije i ne može biti cjelovita historijska istina, koja mora biti sveobuhvatna, višedimenzionalna, dokaziva i provjerljiva u izvorima historijskoga saznanja. Takva istina je civilizacijski dug građana savremenika, historičara i drugih naučnika, institucija obrazovanja, kulture i nauke svih vrsta i razina, odnosno države Bosne i Hercegovine i bosanskohercegovačkog društva u cjelini. U ovom prilogu se uglavnom govori o dva historijska aspekta od značaja za istraživanja minulog rata: o neophodnosti postojanja, adekvatne zaštite, čuvanja i korištenja primarnih historijskih izvora kao conditio sine qua non za naučnu elaboraciju ratnih zbivanja, i o neophodnosti postojanja školovanih historičara kao nepristrasnih i naučnoj istini posvećenih istraživača.