Ochrona prawna dziecka a regulacje dotyczące odpowiedzialności na gruncie kodeksu karnego i ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich

Prawa dziecka, skodyfikowane na poziomie międzynarodowym w Konwencji o Prawach Dziecka, powinny być respektowane przede wszystkim, przy stosowaniu formalnej reakcji na niepożądane zachowania nieletnich. Jeżeli u podstaw myślenia o prawach dziecka leżało przekonanie o konieczności zapewnienia silniejszej, niż w przypadku praw człowieka w ogóle, ochrony, to ingerencja w życie prywatne dziecka, powinna być ograniczona do koniecznego minimum. Celem artykułu jest opisanie obowiązujących w Polsce zasad formalnej i karnej reakcji na czyny karalne popełniane przez osoby poniżej 18 r.ż. z perspektywy praw dziecka. Na uwagę zasługują regulacje art. 10 § 1 i 2 K.k. w perspektywie dopuszczalności odpowiedzialności karnej osób niepełnoletnich, a także dwa zagadnienia związane z ustawą o postępowaniu w sprawach nieletnich: posługiwanie się przez ustawodawcę równolegle sformułowaniem „czyn zabroniony” i „czyn karalny” oraz kwestia zamiany środka poprawczego na wykonywanie kary. O ile, dopuszczalność odpowiedzialności karnej osób niepełnoletnich od określonej granicy wiekowej nie jest sprzeczna z prawami dziecka, o tyle regulacje zawarte w ustawie co najmniej budzą kontrowersje. Istnienie niejednoznacznej podstawy wszczęcia postępowania przeciwko nieletniemu i dopuszczalność zastosowania reżimu odpowiedzialności karnej wobec nieletnich, w chwili czynu sprawców, wydaje się być niezgodna z prawami dziecka, w tym przede wszystkim prawem do ochrony życia prywatnego i wolnością od nieuzasadnionej ingerencji państwa.