O POCZĄTKACH SPÓŁKI AKCYJNEJ

Celem artykułu jest prezentacja i uzasadnienie poglądu o początkach spółki akcyjnej. Za pierwsze spółki akcyjne typowo uznaje się angielskie i holenderskie wielkie handlowe. Zalążków spółki udziałowej należy doszukiwać się jednak znacznie wcześniej, bowiem już od XII w. Spółki w różnych częściach Europy opracowały i rozwinęły w praktyce koncepcję korporacji. Średniowieczne spółki uzyskiwały samodzielność prawną, a uczestnictwo w ich strukturach opierało się na zbywalnym udziale. Kuxe, uchaux i sortes to w pewnym sensie odpowiedniki dzisiejszych akcji. Choć nie wykształcono jeszcze w owym czasie koncepcji osobowości prawnej ani kapitału zakładowego, zaś wspólnicy generalnie odpowiadali za zobowiązania organizacji, to spółki te, w odróżnieniu od spółek handlowych innego typu, były zawiązywane w stałym celu gospodarczym, a zmiany składu wspólników nie miały wpływu na ich funkcjonowanie. Odmiennie niż pierwsze wielkie kompanie handlowe, które powstawały w oparciu o akt władzy monarszej, spółki średniowieczne wdrażały sposób reprezentacji i zarządzania oparty na umowie wspólników i rządach większości. Jednoczesne i w pewnym stopniu niezależne od siebie wykształcenie się i ewolucja spółek młyńskich (pariages ds moulins), gilda mercatoria, spółek kopalnianych, włoskich montes, towarzystw żeglugowych (Rhedereien), gwarectw (Gewerkschafen) i innych podobnych form dowodzi, że powstanie spółki akcyjnej jest bezpośrednio powiązane z rozwojem cywilizacyjnym i przemianami społeczno-gospodarczymi.