Rola pamięci w relacjach starożytnych Rzymian z bogami

W artykule omawiam rolę rytuałów w konstruowaniu pamięci religijnej. Punktem wyjścia moich badań jest koncepcja pamięci kulturowej Jana Assmana. W Rzymie społeczne ramy pamięci społecznej tworzył obyczaj przodków, a historyczne przykłady, miejsca w topografii Rzymu i postacie z przeszłości były ‘figurami’ pamięci. Skrupulatne przestrzeganie rytuału charakterystyczne dla religii rzymskiej można zaliczyć do praktyk pamięci. Za pomocą rytuału ludzie potwierdzali pamięć o bogach i przypominali bogom o swoich oczekiwaniach wobec nich. Rytuał był rodzajem pamięci proceduralnej łączącej Rzymian z przodkami i bóstwami przodków. Pamięć i zapominanie odgrywa ważną rolę w wielu rytuałach związanych na przykład z przyjmowaniem do rzymskiego panteonu obcych bóstw. Pamięć była formą pobożności, dlatego w różnych formach był obecna w wyobrażeniach o bogach i w praktyce rytualnej.