„O sadzeniu, budowaniu i kopaniu”. Prawo miejskie Aleksandrii o odstępach i procedurze w przypadku ich naruszenia

Przedmiotem artykułu jest fragment Dikaiomata (P. Hal. 1, ll. 79-105), papirusu z III w. p.n.e., który jako jeden z nielicznych przekazuje nam prawo miejskie Aleksandrii. Analizowana część dokumentu zawiera uregulowania odległości, jakie należało zachować od sąsiadów przy prowadzeniu różnych prac na własnym terenie (odstęp w przypadku wznoszenia ogrodzenia, ściany, budynku, kopania rowów i dołów oraz sadzenia roślin) oraz procedury znajdującej zastosowanie w razie ich naruszenia. Uregulowania dotyczące odległości znane są z innych, zarówno greckich, jak i rzymskich źródeł, co pozwala na ich uzupełnienia oraz porównanie. Te związane z procedurą przekazane zostały wyłącznie w Dikaiomata i ograniczone są jedynie do przypadków sadzenia i kopania. Przewidywały one możliwość powstrzymania prac prowadzonych na terenie sąsiednim, co skutkowało obowiązkiem usunięcia roślin i rowów, a w razie nieuczynienia tego we wskazanym terminie, dopuszczały zastosowanie samopomocy, jak i domagania się naprawienia szkód. Wydaje się, że w przypadku tego fragmentu mamy do czynienia z przepisami o ogólnogreckim charakterze, które zostały przejęte następnie do prawa Aleksandrii. W artykule wymieniono i omówiono różnice, zarówno gramatyczne, jak i merytoryczne, pomiędzy wersjami prawa przekazanymi w Dikaiomata i w Digestach, wraz z próbą ich wyjaśnienia poprzez odniesienie do rzeczywistości urbanistycznej Grecji archaicznej i klasycznej, hellenistycznej Aleksandrii i Rzymu, jak i specyfiki prawa rzymskiego.