ÂŞIK ÇELEBİ'NİN ARAPÇA, NEV'ÎZÂDE ATÂYÎ'NİN TÜRKÇE ŞAKÂİKU'N-NU'MÂNİYYE ZEYLİNDE

Biyografi mühim bir edebî tür olup bunun Osmanlı sahası Türk\udedebiyatındaki karşılığı terceme-i hâldir. Şuara tezkirelerinden sonra Osmanlı\udsahasının en yaygın terceme-i hâl örnekleri Şakāiku’n-nu‘mâniyye ve\udzeyilleridir. Mevcut yazma eserlere göre Şakāiku’n-nu‘mâniyye’ye yazılan ilk\udzeyil, Âşık Çelebi’nin Tetimmetü’ş-Şakāiku’n-nu‘mâniyye adlı Arapça\udeseridir. Nev‘îzâde Atâyî’nin Hadâiku’l-hakāik fî Tekmileti’ş-şakāik’ı Türkçe\udkaleme alınan ilk Şakāik zeylidir. Âşık Çelebi ile Nev‘îzâde Atâyî\udzeyillerinde otuz dokuz ortak biyografi bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı\udaynı şahısların farklı yazarlarca kaleme alınmış terceme-i hâllerinin\udmukayesesi sayesinde tarihî metinlerde bilgi akışı, kaynak eserlerin\udyazarlarının güvenilirliği ve birbirinden istifade derecesi hususlarında çeşitli\udveriler elde etmektir.\udBu çalışma bir giriş ve dört bölümden meydana gelmektedir. Giriş\udbölümünde İslam telif geleneğinde biyografik metinlerin toplandığı eserlere\udverilen genel bir isim olan tabakāt türünün ve terceme-i hâlin Müslüman\udtoplumlardaki tarihî seyrine yer verilmiştir. Giriş bölümünde üzerinde\uddurulan hususlardan biri de Şakāik-ı Nu‘mâniyye geleneğinin gelişimidir. 1.\udBölüm’de Âşık Çelebi’nin Tetimmetü’ş-Şakāiku’n-nu‘mâniyye‘si ve\udNev‘îzâde Atâyî’nin Hadâiku’l-hakāik fî Tekmileti’ş-şakāik’ı hakkında\udayrıntılı malumat verilmiştir. Çalışmanın 2. Bölüm’ünde iki eserdeki ortak\udbiyografilerin mukayese tabloları sıralanıp bu tablolar sayesinde elde edilen\udveriler özetlenmiştir. 3. Bölüm’de Âşık Çelebi zeylindeki bir biyografi\udTürkçeye çevrilmiş, tümel mukayese yapılabilmesi gayesiyle Atâyî’nin\udeserindeki biçimiyle yan yana konularak verilmiştir. Son aşama olan 4.\udBölüm’de çalışma neticesinde varılan sonuçlar açıklanmıştır. \udBiography is a significant literary genre and its provision is "terceme-i\udhâl" in Turkish literature in Ottoman field. Most common "terceme-i hâl"\udsamples of Ottoman field are "Sakaiku'n-nu'maniyye" and "zeyille" after\ud"suara tezkire". According to current manuscripts, first "zeyil" which was\udwritten to "Sakaiku'n-nu'maniyye" has been Asık Celebi's Arabic work named\udas "Tetimmetu's-Sakaiku'n-nu'maniyye". Nev'izade Atayi's "Hadaiku'l-hakaik\udfi Temileti's-sakaik" which was written out in Turkish has been first "Sakaik\udzeyli". There are thirty nine common biographies on "zeyil's" of Asik Celebi\udand Nev'izade Atayi. The purpose of this study is to obtain information flow\udon historical texts, various data on reliability of source work writers and\udbenefit degree from each other thanks to the analogy of same persons'\ud"terceme-i hâl" which were written out by different writers. This study consists of one introduction and four sections. It was given a\udplace to the kind of "tabakāt" which is a general name given to works that\udbiographical texts are collected on Islam writing tradition and to the historical\udprocess of "terceme-i hâl" on Muslim societies. One of matters that was\uddiscoursed on the introduction section is the development of "Sakaik-ı\udNu'maniyye" tradition. Detailed acquaintance was given on the first section\udabout Asik Celebi's "Tetimmetu's-Sakaiku'n-nu'maniyye" and Nev'izade\udAtayi's "Hadaiku'l-hakaik fi Temileti's-sakaik". On the second section of\udstudy, analogy tables of common biographies on two works were ordered\udand data which was obtained by those tables was summarized. On 3.\udSection, a biography on Asik Celebi "zeyil" was translated into Turkish, it\udwas given with its form on the work of Atayi as it was put side to side in\udterms of making universal analogy. On 4. Section which was the last stage,\udconclusions which were obtained as a result of the study were explained