DÎVÂNU LUGÂTİ'T-TÜRK'TE GEÇEN ajla? KELİMESİNİN DAHHÂK İLE NE İLGİSİ VAR?

Bu calismada tarihi ve cagdas Turk lehcelerinde bugune kadar tespit edilememis olan ve sadece Divânu Lugâti’t-Turk ’te gecen ajlaŋ “bukalemun, kertenkele” kelimesinin kokeni uzerinde durulacaktir. Kâsgarli Mahmud bu kelimeyi XI. yuzyil Oguz Turkcesinin soz varligina ait olarak kaydetmistir. Kelime bazi Divân cevirilerinde ujlaŋ olarak okunmustur. Tek ornek oldugu icin kelimenin etimolojisi hakkinda cok fazla gorus ortaya konulmamistir. Birkac arastirmaci ajlaŋ ’in Irani bir alinti oldugunu soylemis fakat ayrintili bir koken incelemesi yapmamistir. Bu baglamda hem Hint hem de Iran ve Orta Dogu mitolojisinde onemli bir yeri olan Dahhâk’in isminden hareketle ajlaŋ kelimesi aciklanacaktir. Kelimenin inceleme surecinde, Avesta ’da gecen Aži  Dahâka ’dan baslanip Yeni Farsca ajdahâ ’ya kadar uzanmaya calisilacak ve nihayetinde ajlaŋ ’in Hint-Iran kokenli bir aj “yilan > surungen” ismine + laŋ ekinin getirilmesiyle turetilmis bir kelime oldugu ifade edilecektir. Ayrica Turkiye Turkcesinde ozel ad olarak kullanilan Ajlan hakkinda da kisa bir degerlendirme yapilacaktir.