Kül Tigin Abidesinin Güney-Doğu Yüzünde

There have been so many studies on Orkhon Inscriptions since itsbeing read by Vilhelm Thomsen. The studies on reading and meaningthat started with Thomsen and Radloff have been continuing to thesedays, self-contained text publications on the inscriptions have beendone by domestic and foreign Turcologists, various reading andmeaning trials have been done. With these studies so many issues inthe inscriptions have been solved and continue. Especially, the meaningstudies have a crucial importance from the point of revealing therichness of language’s meaning. Because, the diversity of notions that aword defines proves the language’s –the word belonging to- beingancient and deep rooted. In this study, it is going to be analyzed themeaning of the verb “igid-” that was used in the sentence “ıġaroġlanı~ızda tayġunu~uzda yigdi igidür ertigiz.” situated on the South-East front of Kül Tigin inscription. While doing this, there is going to bea comparison between the meanings of the verb “igid-” used in thesentence “ıġar oġlanı~ızda tayġunu~uzda yigdi igidür ertigiz.” and itsother meanings that are used in other sentences. Moreover, by handlingthe meanings of “igid-” that were given by such scientists as MuharremErgin, Talat Tekin, Hüseyin Namık Orkun and Vilhelm Thomsen whohve studies on text publications and meaning and by giving furtherexamples from both the historical Turkish dialects as Köktürk, Uigur,Karahan and Khorezm and the historical words of Turkish, the meaningthat must be given to the verb “igid-” in the sentence “ıġar oġlanı~ızdatayġunu~uzda yigdi igidür ertigiz.” is going to be explained according tomy opinion. Orhun Abideleri’nin Vilhelm Thomsen tarafından okunuşundan bugüne kadar abideler üzerinde pek çok çalışma yapılmıştır. Thomsen ve Radloff ile başlayan okuma ve anlamlandırma çalışmaları günümüze kadar devam etmiş, gerek yerli ve gerekse yabancı Türkologlar tarafından abideler üzerine müstakil metin neşirleri yapılmış, çeşitli okuma ve anlamlandırma denemeleri gerçekleştirilmiştir. Bu yoldaki çalışmalar bugün de devam etmektedir. Bu çalışmalarla abidelerdeki birçok mesele çözüme kavuşmuş ve kavuşmaktadır. Özellikle abidelerin anlamlandırılması çalışmaları, taşlardaki dilin anlam zenginliğinin ortaya konulması açısından son derece önemlidir. Zira bir kelimenin ifade ettiği kavramların çeşitliliği, o kelimenin ait olduğu dilin eski ve köklü bir dil olduğunu gösterir. Biz de bu çalışmamızda Kül Tigin Abidesi’nin Güney-Doğu Yüzünde Geçen “ıġar oġlanı~ızda tayġunu~uzda yigdi igidür ertigiz.” cümlesindeki “igid-” fiilinin bu cümle içinde yüklendiği anlam üzerinde duracağız. Bunu yaparken “igid-” fiilinin “ıġar oġlanı~ızda tayġunu~uzda yigdi igidür ertigiz.” cümlesindeki anlamı ile söz konusu fiilin geçtiği diğer cümlelerdeki anlamını karşılaştıracağız. Ayrıca “igid-” fiiline, abideler üzerinde metin neşri ve anlamlandırma çalışması yapmış olan Muharrem Ergin, Talat Tekin, Hüseyin Namık Orkun ve Vilhelm Thomsen gibi bilim adamlarının verdikleri anlamları ele alarak, gerek Köktürk, Uygur, Karahanlı, Harezm Türkçeleri gibi tarihî Türk lehçelerinden ve gerekse Türkçenin tarihî sözlüklerinden vereceğimiz örneklerle “igid-” fiiline “ıġar oġlanı~ızda tayġunu~uzda yigdi igidür ertigiz.” cümlesinde verilmesi gereken anlamla ilgili kendi görüşümüzü açıklayacağız