On The Turkish Of The Bilinguals In The Travel Book (Seyahatname) Of Evliya Çelebi

Written in the 17th century, the tarvel book of Evliya Çelebi is therichest source as it gives information about the peoples, cultures,languages, and dialects existing not only within the Ottoman border butin the whole region. Due to the rich content it has, the Travel Book ofEvliya Çelebi has been studied meticulouly in many fields. ThoughEvliya Çelebi serves as an important source for the historians,ethnologists, sociologists, linguists, etc., he was neither a linguist nor ahistorian or a socilogist. The languages, dialects or accents that EvliyaÇelebi mentioned in his book have been studie by several researchers.There is so much and significant information in his book aboutthe literary Turkish of that time, many foreign languages, some dialectsof Turkish. Besides, the information he gave about the Turkish of thebilinguals living in the Ottoman Empire is so rich that it is next toimpossible to find such information in another source. In the TravelBook of Evliya Çelebi, the bilinguals were given as speaking literaryTurkish; however, there are a number of samples in which they speakwithout using the literary language.In this article, I have given brief information about the languagetypes found in the Travel Book of Evliya Çelebi. Then, I have studied thespeeches and sentences of the bilinguals in the book as shown byEvliya Çelebi. I have tried to show, as presented in the book, when andunder what circumstances the bilinguals were made to speak literaryTurkish and a specific dialect. 17. yüzyılda yazılmış olan Evliya Çelebi Seyahatnamesi, sadece Osmanlı topraklarında değil bütün bölgede yaşayan halklar, kültürler, diller, lehçeler üzerine bilgiler sunan en zengin hazinedir. İçeriğinin zenginliğinden dolayı da pek çok alanda titiz araştırmalara konu olmuştur. Evliya Çelebi tarihçilerin, dilcilerin, etnologların, sosyologların vs. en önemli kaynağı olsa da kendisi ne dilbilimcidir, ne tarihçidir ne etnologdur ne de sosyologdur. Evliya Çelebi’nin anlattığı diller, lehçeler ve ağızlar farklı farklı araştırmacılar tarafından incelenmiştir.Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesinde, o dönemindeki edebî Türkçe, birçok yabancı dil, Türk dilinin bazı lehçeleri ve ağızları üzerine çok önemli bilgiler bulunmaktadır. Hatta Seyahatname’de tanıtılan dillerden bazıları hakkındaki mevcut en eski bilgilerimiz Evliya Çelebi’nin orada bahsettiklerine dayanmaktadır. Bunların yanı sıra, Osmanlı Devletinde yaşayan iki dilli halkların Türkçeleri hakkında sunduğu veriler ise başka kaynaklarda ulaşılamayacak zenginliktedir. Seyahatname’de, iki dilliler doğal olarak edebî Türkçe ile konuşturulmuştur. Ancak, bu hacimli eserde iki dillilerin azımsanamayacak ölçüde edebî dil dışındaki konuşma örnekleri de vardır.Bu makalede önce Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesinde bulduğumuz yukarıdaki dil tipleri hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Daha sonra, eserin muhtelif yerlerinde iki dillilerin Evliya Çelebi tarafından nakledildiği şekliyle Türkçe konuşmaları, cümleleri incelenmiştir. Seyahatname’de sunulan şekilleriyle, iki dillilerin ne zaman edebî Türkçe, ne zaman veya hangi şartlarda özel bir ağız ile konuşturuldukları anlaşılmaya çalışılmıştır. Sonuç bölümünde ise iki dillilerin Türkçe konuşma tarzları sınıflandırılarak gösterilmiştir