Nidayî el-Ankaravî’s Unknown Mübâhasât-ı Mükeyyifât and Other Debates on the Same Subject as Cases of Rewriting

The discussion of superiority among flowers, animals, places,objects, and so forth in a work of art, is called debate. Debates can befound in Arabic and Persian literature as well as Turkish literature.Agâh Sırrı Levend, who is the author of Türk Edebiyatı Tarihi, reviewsthese kinds of works (debates) under the title, “Represantative storiesthrough debate”. These works were classified by their subjects andcontents in terms of humor; ethics, philosophy and sufic. Furthermorethey were classified as pieces that contain artistic style based topics.The sixteenth century author Nidayî is the author of Menâfi‘ü’nnâs,which is a medical book. Mübâhasât-ı Mükeyyifât, a work byNidayî, is not mentioned in any existing sources, literary or academic. Itis believed to be one of the first works emerging from Anatolia thatfeatures a debate between more than two pleasure-giving substances.The beginning and the end of the work is poetical and the other partsare prose. As a reason of writing this piece, the author mentions that heinvented this joke to take sorrow away as an entertainment for thosewho suffer from quiting pleasurable substances/drugs. In the text,opium, barsh, hashish, boza, wine and honey argue over which of themis superior. In fact, a number of other works on the same subjectinvolve more than two disputants, including Sıhhatî Çelebi’s Menâkıb-ıMükeyyifât-ı Âlem andthe anonymously written Muhâleme-i Mükeyyifâtand Hikâyet-i Cem‘iyyet-i Mükeyyifât-ı ‘Âlem ve Mübâhase ve Mücâdele,as well as two untitled texts. These five works include additionaldisputants to those mentioned by Nidayî, such as coffee and tobacco.The current article introduces Nidayî’s Mübâhasât-ı Mükeyyifât,comparing it with other works on the same subject that have come tolight and endeavouring to pinpoint its similarities with, and differencesfrom these parallel texts. It also addresses the question of whether ornot these works can be considered cases of “rewriting”. Çiçekler, hayvanlar, şehirler, eşya ve benzeri arasındaki üstünlüktartışmalarına yer veren eserlere münazara adı verilir. Bu tür eserlereArap ve İran edebiyatlarında olduğu gibi Türk edebiyatında da rastlanır.Agâh Sırrı Levend Türk Edebiyatı Tarihi adlı eserinde bu türdeki eserleri“Münazara yollu temsilî hikâyeler” başlığı altında değerlendirmiştir. Bueserler konularına ve içeriklerine göre mizahî eserler; ahlâkî, hikemî vetasavvufî eserler; sanatkârane bir üslûba zemin olan konuları içereneserler, şeklinde tasnif edilmişlerdir.16. yüzyıl müelliflerinden Menâfi‘ü’n-nâs adlı tıp kitabının yazarıNidayî’nin kaynaklarda adı geçmeyen eseri Mübâhasât-ı Mükeyyifât,ikiden fazla keyif verici maddenin münazarası hakkındadır ve Anadolusahasında bu tarzda yazılan ilk eserlerden olduğu düşünülmektedir.Başı ve sonu manzum, diğer kısımları mensurdur. Eserin yazılış sebebikısmında müellif, mükeyyifattan el çektiği için perişan gönüllere eğlenceolsun diye bu latifeyi icat ettiğini, dinleyenin gamını gidereceğini belirtir.Bu eserde afyon, berş, esrar, boza, şarap ve bal arasında üstünlüktartışması yaşanır. İkiden fazla tartışmacısı olan aynı konulu eserlerarasında Sıhhatî Çelebi’nin Menâkıb-ı Mükeyyifât-ı Âlem, yazarı belliolmayan Muhâleme-i Mükeyyifât ile Hikâyet-i Cem‘iyyet-i Mükeyyifât-ı‘Âlem ve Mübâhase ve Mücâdele adlı üç eserin yanı sıra başlıksız ikieser daha bulunur. Bu eserlerde Nidayî’dekilere ek olarak kahve, tütüngibi farklı münazırlar da yer alır. Bu çalışmada Nidayî’nin kaynaklardarastlanmayan Mübâhasât-ı Mükeyyifât adlı eseri tanıtılmış, bu konudatespit edilebilen diğer eserlerle karşılaştırılarak benzerlik ve farklılıklarortaya konmaya çalışılmış, ayrıca bu eserlerin bir “yeniden yazım”rneği oluşturup oluşturmadıkları sorusuna cevap aranmıştır