Women Transforming Space and Communicating a Message Through Use of Space: The Case of Fatma Aliye∗

Fatma Aliye, Osmanlı Devleti’nin son yüzyılının önemli bir siması olan Ahmet Cevdet Paşa’nın kızıdır ve kendisi gibi bir romancı olan Emine Semiye’yle kardeştir. Böyle bir aile içerisinde yetişmek onu devrin meselelerine, toplumsal yapıya duyarlı hâle getirmiştir. Ancakonun en önemli dikkatlerini edebiyat ve kadın meseleleri oluşturur.Düşünce hayatında yer eden bu iki hususu bütünleştirme imkânına iseyazdığı romanlarda kavuşur. Onun tüm romanlarında başlıca odakkadındır. Merkeze, o âna dek hakkında yine sadece erkeklerinkonuşmuş olduğu, kadını ve kadın dünyasını yerleştirir. FatmaAliye’nin romanlarında merkezde kadın kahramanlar yer alır. Yazar bukadın kahramanların yaşamlarını, hayata bakış açılarını vemaceralarını hareket noktası kabul ederek romanın kurgusunu buçerçevede oluşturmaktadır. Roman içerisindeki tüm entrikalar vevakalar onların karakteri etrafında birleşir. Diğer kahramanlarromanlara bu ana kişiyle ilişkileri doğrultusunda dâhil olmaktadır.Kadın ana kahramanlar hem kendi hayatlarını hem de çevrelerindekiyaşamları değiştirebilecek yeterli donanım ve birikime sahiptir. Onlarbu güçlü etkilerini sadece yaşam şartları üzerinde değil mekânlarüzerinde de gösterirler. Mekânı, çevre şartlarını kendilerine göredüzenler ve dönüştürürler. Fatma Aliye’nin başkahramanları aynızamanda ideal tiplerdir, hayatları, olaylara karşı takındıkları tutum vedavranışlarıyla en önemlisi de düşünceleriyle yazarın mesajlarını okurailetirler. Bu mesajlar, doğrudan zaman zaman da dolaylı biçimdeverilebilmektedir. Eser içerisinde kahramanların ve kısmen deanlatıcının mekân karşısındaki durumu, yazarın dolaylı mesajlarınısunabilmesi/sergileyebilmesi için uygun bir sahnedir. Yani anlatıcı,kahramanın mekâna bakışı, onu kullanışı veya düzenlemesi vasıtasıylaideal mekân-insan ilişkilerini örnekler. Bu durum nesneler dünyası içinde geçerlidir. Fatma Aliye is the daughter of Ahmet Cevdet Paşa, an eminent statesman of the last century of the Ottoman State, and the sister of Emine Semiye who was likewise a novelist. Having grown up in such a family made her sensitive to the issues of the period and the social structure she was living in. However, her main focus has been literature and women’s issues. She manages to bring together these two intellectual concerns in the novels she writes. The center of Fatma Aliye’s novel is female heroines. The writer narrates the lives, world views and adventures of these heroines as starting point and constructs the plot around these elements. All the intrigues and events in the novel come together around the central female character. Other characters enter the novels through their relationship to this character. The female heroines have the capacity and experience to change not only their own lives but also those around them. They demonstrate this powerful influence on spaces as well as the living conditions around them. They arrange and transform space and environmental conditions according to themselves. Fatma Aliye’s heroines are ideal figures and they deliver the message of the writer through their lives and the attitude they take in the face of various events. These messages sometimes are related directly, and sometimes indirectly. The position of the characters and to a certain extent the narrator vis-à-vis space provides a fitting stage for the writer to put out her indirect message. That is to say the narrator offers a picture of the dynamics of ideal space-Man relationship through the heroine’s understanding of space, the way she makes use of or organizes it