Pâleheng in the Classical Turkish Poetry and Bâkî's Ghazel About Pâleheng

“Pâleheng” means halter, lasso or bridle that is used for tying up a prey or a guilty person and at the same time is the name of the symbolic stone that is carried by Kalandari and Bektashi dervishes on their waist. For the one who carries it, this stone symbolizes the overcoming the desires of his nafs, dismissing all the worldly beauties that would distract the person, and abiding with the principles such as less food, less sleep and less talk. Carrying of paleheng by dervishesresembles the event that the Holy Prophet placing stones under his beltas a sign of contentedness. It is also related to Prophet Musa referringto the expression “Paleheng-i Mûsavi” that is found in the Travelogue ofEvliya Celebi. Paleheng is usually made of Balim stone and has twelvecorners each of which refers to one of the Twelve Imams. It is attachedover the belt slightly on the left side. Poets likened the paleheng widelyto the sun and the moon. The word “paleheng” in poetry usually refersto the dervish paleheng, however, it is also used as the bridle, halter,and etc. In this paper, the way that “paleheng” is generally treated inthe verses selected from various poets, the meanings that it isattributed to and the things that it is likened are investigated. Inaddition, an attempt is made to explain Baki’s ghazel that is written fora person carrying “paleheng” and is full of depictions and similes. At theend of the paper, a brief consideration is made about the ways ofhandling the concept of paleheng by Baki and other poets and their useof similes. It is observed that paleheng expression has become popularamong the poets of 17th and later centuries rather than the early andclassical era except a few poets such as Sehî Beğ, Figânî ve Bâkî. Dizgin, avın ve suçlu kişinin bağlandığı ip ve kement vb. anlamlara gelen “pâleheng” aynı zamanda Kalenderî ve Bektaşî dervişlerinin bellerine bağladıkları sembolik bir taşın ismidir. Bu taş onu bağlanan kişinin nefsini yendiğine, dünyanın insanı alıkoyan güzelliklerinden koptuğuna, az yemek, az uyumak, az konuşmak gibi prensiplere bağlandığına işarettir. Dervişlerin pâleheng takması Hz. Peygamber’in kanaat için kuşağının arasına taş koyması hadisesiyle irtibatlandırılır. Ayrıca Evliyâ Çelebi’nin seyahatnâmesinde geçen “pâleheng-i Mûsavî” ibaresinden hareketle kaynağı hususunda Hz. Musa ile de bir ilgisi olduğu anlaşılmaktadır. Pâleheng genellikle Balım taşından yapılır ve On İki İmam’a işaret olmak üzere on iki köşelidir. Kemerin üzerine biraz sola gelecek şekilde bağlanır. Şairler pâlehengi yaygın biçimde güneş ve aya benzetmişlerdir. Genellikle derviş pâlehengi söz konusu edilmekle birlikte şiirlerde “pâleheng” kelimesi dizgin, yular vb. anlamlarda da kullanılır. Bu makalede “pâleheng”in çeşitli şairlerden seçilmiş beyitlerde genel olarak nasıl ele alındığı, hangi anlamlarda kullanıldığı ve nelere benzetildiği incelenerek Bâkî’nin pâleheng takmış bir kimse için yazmış olduğu ve baştan sona pâlehengi çeşitli tasvir ve benzetmelere konu ettiği gazeli şerh edilmeye çalışılmıştır. Yazının sonunda diğer şairlerle Bâkî’nin bu kavramı ele alış biçimi ve kullandıkları benzetmeler hakkında kısa bir değerlendirme yapılmıştır. Pâleheng tabirinin Sehî Beğ, Figânî ve Bâkî gibi birkaç şair haricinde erken ve klâsik dönemden ziyade 17. yüzyıl ve sonraki dönem şairleri arasında rağbet gördüğü anlaşılmaktadır