A Different View to Establishment of Scientific position of Turks in VIII Century: Example of Basra,Transoxiana

The period between 847 and 945 is accepted as the golden era of Medieval Islamic Civilization. We can state the reasons of this rise in civilization witnessed in Islamic world that the war affairs in Islamic realms gave place to intellectual activity period, and that the scientificworks were translated into Arabic, and that Beytu’l Hikme, which wasthe centre of research formed from observatories where astronomicalobservations were carried out and from offices called “House ofWisdom”, where scientific research was done and books from variouslanguages were translated, and caliphs of Abbasids dynasty displayedgreat interest to science and scholars. As Ibn Khaldun pointed out andemphasized with great importance, it is known that the leap and movethat came into existence in the field of science and philosophy inMedieval Islamic realms was on a large scale the consequence ofEastern Islamic realms. When Eastern Islamic realms were mentioned,instantly, Khorassan, Transoxiana regions and towns such asBukhara, Samarkand, Tashkent and Fergana representing the sciencecentres in this region come to mind. In order that we can establish theTurks’ scientific status and their contributions to civilization, it isprimarily necessary that we determine scientific status of Turks, andthat we know the regions of Basra and Transoxiana which are thescience centres in medieval age. For this reason, we will try toelucidate the geographical positions briefly, their relations with Turks,the scientific and civil state of these cultural areas. In the middle ofVIII century, Islamic Civilization, which was flourishing, spread fromhere. If one of these is Basra the other is Transoxiana. I wonder wholived in these regions. Who were the first scientific movements realizedby? In order that we can demonstrate Turks’ contributions tocivilization, these questions should be enlightened. 847-945 yılları arası Ortaçağın İslam Medeniyeti açısından altın devri olarak kabul edilmektedir. İslam dünyasında görülen medeniyette yükselişin sebepleri olarak; İslam dünyasındaki savaş uğraşısının entelektüel etkinlik dönemine geçmesini, bilimsel yapıtların Arapçaya çevrilmesini, “Bilgelik Evi” diye tarif edilen, ilmî araştırmaların yapıldığı değişik dillerden kitapların tercüme edildiği bürolar ve astronomik gözlemlerin yapıldığı rasathaneden oluşan araştırma merkezi olan Beytü’l-Hikme’nin kurulmasını, Abbâsîler devresi halifelerin ilme ve ilim adamlarına karşı son derece ilgi göstermelerini söyleyebiliriz. İbn Haldun’un da dikkat çekip önemle vurguladığı gibi, Ortaçağ İslam dünyasında bilim ve tefekkür alanında gerçekleşmiş olan atılımın, hamlenin, çok büyük ölçüde olmak üzere Doğu İslam dünyasının eseri olduğu bilinmektedir. Doğu İslam dünyası denince akla Horasan ve Mâverâünnehir bölgesi ve buradaki ilim merkezlerini temsil eden Buhara, Semerkant, Taşkent, Fergana gibi şehirler gelmektedir. Bu dönemde Türklerin ilmî durumunu ve bu medeniyete katkılarını ortaya koyabilmek için Türklerin ilmî durumunu tespit etmek ve öncelikle de Ortaçağdaki ilim merkezleri olan Basra ve Mâverâünnehir bölgelerini tanımak gerekir. Bu münasebetle biz de, bu kültür havzalarının kısaca coğrafi durumunu, Türklerle ilişkisini, buralardaki ilmî ve medenî durumu izah etmeye çalışacağız. VIII. yüzyılın ortasında gelişmekte olan İslam Medeniyeti iki merkezden neşet etmiştir. Bunlardan birisi Basra diğeri ise Mâverâünnehir’dir. Acaba bu bölgelerde kimler yaşamaktaydı? İlk ilmî hareketler kimler tarafından gerçekleştirildi? Türklerin medeniyete katkılarını ortaya koymak için bu soruların aydınlığa kavuşturulması gerekmektedir