The Presence Of Vowels And Consonants Of Türkiye Turkısh Dıalect

Accent research has come to very important point re cently. The accents of Turkish in turkey at the level of city a nd town have been studied to the large extend and investigated producing lots of contexts. In these studies, phonetics is the subject of field which has been studied primarily and comprehensively. The presence of vowels and consonants of related accents in regions, sound eve nts r lated with vowels, consonants ans spells take part in the studies. In this article, presence of vowels of turkish was determined with common definitions using available literature. Keyword: Vowels, Turkey Turkish, Definitions, Samples Ağız araştırmaları bu gün itibariyle çok önemli bir yere gelmiştir. Đl ve Đlçe düzeyinde Türkiye Türkçesi a ğızları büyük bir oranda ara ştırılmış bolca metinler olu şturularak önemli incelemelerde bulunulmuştur. Bütün bu çalı şmalarda ses bilgisi yine en önce ve kapsamlı bir şekilde incelenen konu alanıdır. Đlgili ağız yörelerinin ünlü ve ünsüz 1 Erzincan Üniversitesi, E ğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Türkiye Türkçesi Ağızlarının Ünlü Varlığı 564 Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 3/3 Spring 2008 varlığı; ünlü, ünsüz ve hecelerle ilgili ses olayları çal ışmalarda geni şçe yer almıştır. Türkçe bol ünlülü bir dildir. Bu ünlü bollu ğu yalnız Türkçenin değil bütün Ural-Altay dillerinin de ortak ses özelli ğidir. Ortak dildeki ünlü sayısının a ğızlarda daha da artması yine Türkçenin ses kaynaklarının zenginli ğ nin işaretleridir. Bu ünlü zenginli ğ nden hareket ederek Türkçenin sesbilimsel ve sesdizimsel birçok eğilimini, gelişme ve değişme kurallarını incelemek, ara ştırmak mümkündür. Konuyla ilgili olarak 1995’li yıllarda yapılan tara mada Türkiye Türkçesinin her biri birbirinden de ğ rli 21 ayrı çalı şmasında 39 ünlü belirlenirken , 2008 itibariyle yine hepsi birbirinden önemli 34 eserde ünlü çe şidinin 50’ye yükseldi ği görülmektedir. Yaklaşık 10 yılda konuyla ilgili eser sayısı % 50 artı şla 21’den 34’e çıkarken, ünlü çeşidindeki artış da, 11 ünlü daha belirlenerek ünlü sayısı 39’dan 50’ye çıkmıştır. Buna göre; 1995 öncesindeki çalı şmaların, belli yörelerin ünlü varlı ğını belirleyen sonuçlarıyla, 2008’li yıllara kadar daha geni ş bir coğrafyayı tarayan sonuçların a ğızların ünlü varlı ğını fazla değiştirmediği, ortak tanımlar arasında verilen 50 ayrı ünlünün de Türkiye Türkçesi a ğızlarının ünlü varlı ğını yaklaşık olarak gösterdi ği söylenebilir. Ortak tanımları etrafında birle ştirilen ve ilgili eserlerdeki farklı farklı çevriyazı kar şılıkları yerine tarafımızdan belirlenen çevriyazı i şaretleri ile fakat, taranan eserlerdeki orijinal ör nek kelimelerine yer verilen Türkiye Türkçesi a ğızlarının bu günkü ünlü varlığı şöyledir: á, â, å, a, a, a, ã, ‘a / é, ë, è, e, e, e, ä, ä, é, e°, e°, ‘e /, í, ı°, ı, ı, ï, i, i ́, i°, `i, ï, ï, i, ‘i / ó, ô, ò / ö, ö, ö / ‘ö, ù, u, û, u°, ú, u, ‘u / ü, ü, ü 1 a Ortak Türkçedeki bu ünlü arka damakta, dilin arka k ısmı yükselerek ve dil ucu arkaya do ğru çekilerek telaffuz edilir. Kalın, geniş ve düz bir sestir (Demir, T ĐYA: 77). 1.1.a / e arası a ünlüsü: á Düz-geni ş, yarı kalın (Günay, RĐA: 15), bir orta damak ünlüsüdür (Ercilasun, K ĐA: 51; Özçelik, UMA: 13; Gülseren, M ĐA: 42; Eren, ZBKĐA: 19). a-e arası bir bo ğumlanma gösterir (Gemalmaz, 2 Mukim Sağır, Anadolu Ağızlarında Ünlüler, TDAYB-1995’ten ayrı basım,s. 377 390.