Literatura Niewidocznego — wizje i rewizje urban fantasy

A discussion Literature of the Unseen—Visions and (Re)visions of Urban Fantasy collects theoretical reflections upon the subgenres of urban fantasy and paranormal romance, along with a brief commentary on the body of text representative for both conventions. Participants include „Creatio Fantastica” editors—Sylwia Borowska-Szerszun, Krzysztof M. Maj, and Barbara Szymczak-Maciejczyk—as well as renowned experts in the field of fantasy studies: Stefan Ekman, author of the first monograph of fantasy map-making, Here Be Dragons. Exploring Fantasy Maps & Settings (2013), and Audrey Taylor, author of Patricia A. McKillip and the Art of Fantasy World-building (2017). Literatura Niewidocznego. Wizje i rewizje urban fantasy 178 Krzysztof M. Maj: Wydawać by się mogło, że w rozmowie o fantastyce miejskiej w numerze poprzedzonym tak znaczną liczbą tekstów teoretycznoliterackich nie muszą być już poruszane kwestie natury genologicznej czy inne naukowe rozstrzygnięcia o podstawowym charakterze. A jednak pozostają pewne wątpliwości, szczególnie względem terminu urban fantasy – konsekwentnie przez nas w tym wydaniu „Creatio Fantastica” przekładanego jako „fantastyka miejska” (alternatywnie też w postaci „fantastycznomiejski”, per analogiam do przymiotnika „fantastycznonaukowy”) – który zachowuje typową dla fantastycznej genologii właściwość doprecyzowywania cech gatunkowych danego nurtu za pomocą kolejnych predykatów. Jeśliby bowiem wziąć pod uwagę popularność kategorii typu gaslamp fantasy, steampunk czy dieselpunk, nasuwałoby się pytanie, czy w analogiczny sposób nie jest zbudowane też pojęcie urban fantasy. Warto się więc, jak sądzę, zastanowić, czy termin ten odnosi się do każdej narracji usytuowanej w fikcyjnym mieście (futurystycznym lub allohistorycznym), czy też, wręcz przeciwnie, do utworów fantasy skoncentrowanych na tematyce miejskiej. Stefan Ekman: Myślę, że rozpatrywanie urban fantasy w kontekście kategorii gatunkowej stało się dość skomplikowane. Na przestrzeni lat tego terminu używano w odniesieniu do tak wielu form literackich, że obecnie obejmuje on przeróżne znaczenia, zależnie od tego, kto się nim posługuje. Miejsce akcji wydaje się tu kluczowe, przy czym jedni uważają, że fantastyka miejska musi być osadzona we współczesnym świecie empirycznym (contemporary primary world), przez który rozumiem literacką wersję realnego świata – świata czytelnika i pisarza – inni akceptują historyczne miejsca akcji, a jeszcze inni dopuszczają mówienie o miastach w światach drugorzędnych (secondary worlds), takich jak New Crobuzon Chiny Miéville’a, Alt Coulomb Maxa Gladstone’a czy choćby Ankh-Morpork Terry’ego Pratchetta. Kolejną fundamentalną kwestią jest sama kategoria miejskości: czy przestrzeń, w której dzieje się akcja, musi być „miejska” (czyli taka, jak we współczesnym mieście), czy też wystarczy, by społeczeństwo uznawało miejskość za normę? Przykłady, które się tu nasuwają na myśl, to cykl o Sookie Stackhouse Charlaine Harris, seria o Mercy Thompson Patricii Briggs, Amerykańsy bogowie Neila Gaimana i szwedzka trylogia Engelsfors Matsa Strandberga i Sary Bergmark Elfgren. Biorąc pod uwagę ten szeroki zakres możliwości oferowanych przez fantastykę miejską, nie chciałbym utożsamiać jej z innymi subgatunkami o proweniencji estetycznej – o ile niektórzy pisarze rzeczywiście wykorzystują coś, co możemy umownie nazwać estetyką podupadających dzielnic i eksurbanizacji (inner-city, urban sprawl aesthetics), o tyle inni posiłkują się zupełnie inną stylistyką. Audrey Taylor: Zgadzam się z przedmówcą, że literatura urban fantasy jest realizowana na wiele różnych sposobów, jednak wydaje mi się pojęciem szerszym niż kategorie takie jak steampunk, które znamionuje specyficzne pochodzenie i rozpoznawalna estetyka. W pewnym stopniu termin ten jest również mylący, jak zauważył Stefan, gdyż sugeruje, że urban fantasy jest odmianą fantasy, podczas gdy w rzeczywistości może stanowić subgatunek innych form literackich, na przykład kryminału, romansu i tak dalej.