Allianties in de Nederlandse financiële sector: doelen, vormen, trends

In vele sectoren hebben ondernemingen allianties ontdekt als geschikte organisatievorm voor de moderne economie. Steeds meer raken ondernemingen met elkaar verweven in samenwerkingsstructuren, die leiden tot complexe netwerken (De Man, 2006). Niet langer geven op zichzelf staande ondernemingen de toon aan in de economie. In plaats daarvan wordt concurrentievoordeel bereikt door samenwerking tussen ondernemingen. De fi nanciële sector was één van de weinige sectoren waar alliantievorming nog niet op grote schaal plaatsvond. In de ITen biotechsector begon de grote groei in het aantal allianties midden jaren negentig (De Man en Duysters, 2007). Data uit die tijd suggereren dat de fi nanciële sector meer gericht was op fusie en overname dan op allianties (De Boer et al., 2004). Dat is de afgelopen jaren veranderd. Nederlandse fi nanciële instellingen als Rabobank, ING, Achmea en Interpolis zijn de afgelopen jaren vele allianties aangegaan. Zowel in Nederland als daarbuiten hebben ze samenwerkingspartners gevonden. De aard en omvang van deze belang stelling voor samenwerking wordt in dit artikel onder zocht. Wat drijft de banken en verzekeraars naar deze organisatievorm? Welke doelen streven ze na en welke middelen gebruiken ze? Allianties worden daarbij gedefi nieerd als private samenwerkingsverbanden tus sen onafh ankelijke organisaties, gericht op het berei ken van een gezamenlijk doel, waarbij gezamenlijke besluitvorming plaatsvindt en gezamenlijke risico’s, kosten en baten ontstaan (De Man, 2006). Voor beel den zijn contractuele allianties, joint ventures, minderheidsdeelnemingen en complexe outsourcingsdeals. De focus van bestaand onderzoek naar allianties in de fi nanciële sector is beperkt. Er is onderzoek gedaan naar de structuur van allianties tussen banken en verzekeraars (Korhonen en Voutilainen, 2006), internationale consortia (Jacobsen en Tschoegl, 1999), motieven en opbrengsten van allianties in de fi nanciële dienstverlening (Andersen Consulting, 1997), waardecreatie door allianties (Gleason et al., 2003) en de samenstelling van standaardiseringsconsortia rondom mobiele betalingen (Lim, 2006). Onderzoek onder managers door PricewaterhouseCoopers geeft aan dat er in de fi nanciële sector wel veel belangstelling is voor de mogelijkheden van allianties (PricewaterhouseCoopers en Economist Intelligence Unit, 2005). Veertig procent van de respondenten zei naast autonome groei, ook groei door middel van allianties na te streven. Het percentage dat gebruik wil maken van fusies en overnames ligt signifi cant lager (28%). In 2003 lagen de verhoudingen nog anders. Toen gaf 42 procent van diezelfde respondenten aan te willen groeien door fusies en overnames en gaf slechts 21 procent te kennen te willen groeien door allianties (PricewaterhouseCoopers en Economist Intelligence Unit, 2003). Grootschalig onderzoek dat in kaart brengt hoe omvangrijk de trend nu werkelijk is, is echter schaars. Een gedetailleerder beeld over de vormen, doelen en alliantiestraSAMENVATTING In vrijwel alle sectoren hebben ondernemingen