Privatiseringen in Nederland de maat genomen

Na aanvankelijk te zijn begonnen als een radicale, politiek gemotiveerde poging van de conservatieve Thatcher-regering in het Verenigd Koninkrijk eind jaren zeventig van de vorige eeuw, is het privatiseren van overheidsbedrijven in nog geen 25 jaar een wereldwijd verspreid en geaccepteerd fenomeen geworden voor regeringen met de meest uiteenlopende ideologische achtergronden. De omvang van deze privatiseringsgolf is enorm. In meer dan 100 landen, verspreid over alle continenten, zijn ondertussen naar schatting meer dan 75.000 overheidsbedrijven geprivatiseerd, met overwegend positieve resultaten. De enige echte dissonant wordt gevormd door de landen die destijds de Sovjet-Unie vormden (Nellis, 1999). Wat opvalt aan de privatiseringsprogramma’s uit de beginperiode is dat zij hoofdzakelijk zijn uitgevoerd op basis van verwachtingen die politici ten aanzien van deze programma’s koesterden. Nederland vormt hierop geen uitzondering (Loeff Claeys Verbeke, 1994, pp. 11 en 19). Privatiseren was en is vooral ingegeven door de verwachting dat door het overbrengen van overheidsbedrijven naar private eigendom door de werking en discipline van de (private) markt de financiële en operationele performance van deze bedrijven zal verbeteren. Recente empirische onderzoeken hebben inmiddels sterke bewijzen opgeleverd dat overheidsbedrijven na privatisering beter presteren dan voorheen en dat privatiseren op zichzelf leidt tot een betere financiële en operationele performance van de desbetreffende bedrijven. Met gebruikmaking van de methodiek uit deze onderzoeken is onderzocht of dit ook opgaat voor de privatisering van Nederlandse staatsdeelnemingen. In dit artikel worden de bevindingen van het Nederlandse onderzoek besproken met als doel een bijdrage te leveren aan het huidige privatiseringsdebat. In paragraaf 2 wordt de voor het onderzoek relevante context besproken. Daarbij zal kort worden ingegaan op het Nederlandse beleid inzake staatsdeelnemingen. Paragraaf 3 behandelt de onderzoeksopzet en de uitkomsten van reeds bestaand onderzoek. Vervolgens wordt in paragraaf 4 het Nederlandse onderzoek besproken, waaruit duidelijk blijkt dat privatiseren ook in Nederland ‘werkt’. In paragraaf 5 volgt een slotbeschouwing. In dit artikel zal worden uitgegaan van het internationaal gangbare begrip privatisering, waarmee wordt bedoeld de meest vergaande vorm van een verzelfstandigingsproces, namelijk het afstoten van bepaalde overheidsdiensten of -bedrijven, direct via verkoop