Recente ontwikkelingen in financieel risicomanagement

Financieel risicomanagement is dat terrein van de economie dat zich bezighoudt met de bestudering van de relatie tussen risico en verwacht rendement met bijzondere aandacht voor transacties op financiele markten. Behalve een terrein van studie is er vanzelfsprekend ook het praktische financieel risk management. Omdat naast ondernemingen en non-profitorganisaties (zoals overheden) ook individuen zich geconfronteerd zien met de gevolgen van risico’s, is in feite ieder economisch subject een risicomanager. Afhankelijk van de context waarin risico en rendement tot een afweging moeten worden gebracht, kunnen dan ook meerdere deelbegrippen van financieel risk management worden onderscheiden. Het financieel risk management van ondernemingen (‘firm’s risk management’) betreft de afweging van risico en rendement tegen de achtergrond van ondernemingsactiviteiten, ongeacht de rechtsvorm of de grootte van de onderneming. Betreft het specifiek de grote beursondernemingen, dan spreekt men van vennootschappelijk risk management (‘corporate risk management’). Betreft het de prive-sfeer van individuen, dan kan dit worden aangeduid als ‘privaat risk management’. Voor overheidsorganisaties kan worden gesproken van ‘publiek risk management’. Risicomanagement houdt in de regulering van risico’s door het nemen van daarop gerichte maatregelen in de reele en/of financiele sfeer, en, voor het geval dat dat niet lukt, het financieren van verliezen die voortkomen uit het lopen van risico’s. Daarbij treden twee mogelijkheden op. Mogelijkheid 1 is dat dankzij een verzekeringsovereenkomst derden, verzekeraars, het verlies dragen. Mogelijkheid 2 is dat het economisch subject het opgetreden verlies zelf draagt. De bijzondere aandacht voor financiele markten in de definitie van financieel risk management vraagt om een nadere uitleg over de vraag welk type transacties dit betreft. Transacties op financiele markten delen wij in in transacties op de gelden kapitaalmarkten, de valutamarkt, de verzekeringsmarkt en de markt voor derivaten ofwel afgeleide financiele instrumenten. Op financiele markten vindt de handel plaats in financiele instrumenten en verzekeringscontracten (Tabel 1). We onderscheiden drie soorten financiele instrumenten (Duffhues, 1994, 1997, 2000; Boot en Duffhues, 1997). In de eerste plaats de basisfinancieringsvormen, zoals aandelen en obligaties. In de tweede plaats de afgeleide financiele instrumenten ofwel financiele derivaten, zoals forwards, futures, swaps en opties. In de derde plaats de samengestelde of hybridische financiele instrumenten. Dit zijn combinaties van een basisfinancieringsvorm en een of meer derivaten, zoals een converteerbare obligatielening of een bankkrediet met een ingebouwde cap. Op de verzekeRecente ontwikkelingen in financieel risicomanagement