Prestatiebeoordeling in overheidsorganisaties

Aandacht voor de prestaties van organisaties gaat in de bedrijfseconomie veelal gepaard met de meting en beoordeling van de prestaties van organisatieonderdelen en de managers ervan (zie bijvoorbeeld Emmanuel et al., 1991, pp. 251-258; Simons, 2000, pp. 230-245; Drury, 2000, pp. 597-603). In de afgelopen jaren hebben veel Nederlandse overheidsorganisaties zich gericht op een meer zakelijke, op concrete afspraken over prestaties gebaseerde sturing van de organisatie. Er kwam meer aandacht voor de te realiseren ‘producten’ en daarmee nauw verwante prestaties, zoals activiteiten die rechtstreeks verbonden zijn met bepaalde producten. Vooral gemeenten zijn al langere tijd actief op dit gebied. In toenemende mate werden in de planningen controldocumenten, zoals begroting en jaarrekening, naast financiële gegevens over budgetten, ook gegevens vermeld over de te realiseren activiteiten en producten. Met de introductie van dergelijke prestatiebegrotingen is bij de sturing van de gemeentelijke organisatie het accent formeel verschoven van de inputs (middelen) naar de outputs (producten en daarmee verwante prestaties). Inmiddels neemt ook de aandacht voor de uiteindelijke effecten (outcomes) van de activiteiten en producten toe. In dit artikel komt het hoogste niveau van prestatiebeoordeling binnen overheidsorganisaties aan de orde, te weten de beoordeling van de prestaties van ambtelijke topmanagers door politieke bestuurders. Met name gaat de aandacht uit naar de prestatiebeoordeling van topambtenaren in gemeenten door wethouders. Hierbij komen vooral de criteria aan de orde waarop wethouders bij de prestatiebeoordeling de nadruk leggen. Er wordt ingegaan op het algemene beeld dat voor de wethouders naar voren komt uit de enquête en niet zozeer op eventuele verschillen tussen subgroepen van wethouders. Het in dit artikel geschetste beeld is grotendeels gebaseerd op een in 2000 onder Nederlandse wethouders gehouden enquête. Het onderzoek waarvan in dit artikel verslag wordt gedaan, sluit aan bij onderzoek naar informatiegebruik door wethouders (Ter Bogt, 2001) en met name bij case-onderzoek en interviews die in een voorgaand stadium van onderzoek werden gehouden met wethouders in drie grote gemeenten (Ter Bogt, 1999; 2001a). Uit het beperkte aantal interviews dat destijds plaatsvond, kwam het beeld op dat de betrokken wethouders veelal een breed scala aan prestatieaspecten in de beschouwing betrokken. Op basis hiervan werd de faciliterende stijl van prestatiebeoordeling geschetst. Prestatiebeoordeling in overheidsorganisaties