Bedrijfstakspecialisatie in de Nederlandse markt voor accountantscontrole

‘Specialization is critical for future survival’ Dit stelt het American Institute of Certified Public Accountants (AICPA) naar aanleiding van een verkenning van de toekomst van het accountantsberoep (AICPA, 1998). Als gevolg van onder meer globalisering, schaalvergroting, ontwikkelingen op ICT-gebied en de belangstelling voor verantwoord en transparant ondernemersschap wordt de omgeving van organisaties steeds complexer en dynamischer, en daardoor de vraag naar gespecialiseerde dienstverlening steeds groter. Ook de accountantskantoren onderschrijven dit en passen hun dienstverlening aan deze veranderende marktomstandigheden aan (Hogan en Jeter, 1999). Zij specialiseren zich steeds verder naar deelmarkten en bedrijfstakken om hun cliënten optimaal te kunnen bedienen. Bedrijfstakspecifieke kennis is bijkans van essentieel belang bij het leveren van een optimale kwaliteit dienstverlening. Niet alleen het streven naar optimale dienstverlening leidt tot bedrijfstakspecialisatie. Ook vanuit economisch perspectief is specialisatie wenselijk. Een kantoor dat veelvuldig controles uitvoert voor soortgelijke cliënten leert deze activiteit op den duur efficiënt uit te voeren en realiseert daarmee kostenbesparingen. Daarnaast kunnen bij het bedienen van soortgelijke cliënten schaalvoordelen optreden, waardoor eveneens kostenbesparingen worden gerealiseerd. Zodoende is een gespecialiseerd accountantskantoor in staat om hogere winsten te genereren en/of lagere prijzen te hanteren dan een niet-specialist. Het onderzoek naar specialisatie vindt haar oorsprong in studies naar de concentratie van het aanbod op de markt voor accountantscontrole (Zeff en Fossum, 1967). De hoge concentratiegraad in de accountantsmarkt verontrustte regelgevende instanties (U.S. Senate, 1976). Een sterke concentratie van aanbieders kan immers leiden tot samenspanning door de dominerende partijen en daarmee tot monopolistische prijzen (Brozen, 1982). Sindsdien is er gezocht naar verklaringen voor de hoge concentratiegraad en is er op grote schaal onderzoek verricht naar de aard van de concurrentie in de markt voor accountantscontrole. Hierbij werd tevens de rol van bedrijfstakspecialisatie onderzocht en deze blijkt een belangrijke invloed te hebben op de concurrentieverhoudingen tussen accountantskantoren (Eichenseher en Danos, 1981; Danos en Eichenseher, 1982, 1986). De mate van bedrijfstakspecialisatie in de Nederlandse markt voor accountantscontrole is sindsdien nog niet uitgebreid in kaart gebracht. Dit is wellicht het gevolg van het feit dat specialisatie in het Drs. B.E.L. Vluggen is werkzaam bij Ernst & Young te Heerlen. Hij heeft dit artikel op persoonlijke titel geschreven. Dr. R.H.G. Meuwissen is universitair hoofddocent Control & Auditing bij de Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde van de Universiteit Maastricht. Bedrijfstakspecialisatie in de Nederlandse markt voor accountantscontrole