Voorzieningen en jaarrekeningbeleid

‘Bedrijven “sturen” de winstcijfers met voorzie ningen’, zo luidt de kop van een artikel in de financiële pers.2 Het gevoelen dat voorzieningen zich hiervoor lenen is begrijpelijk en vaak niet ongegrond. Voorzieningen zijn immers afhankelijk van een schattingsproces waarbij subjectieve oordelen een belangrijke rol kunnen spelen. Daarbij gaat het overigens niet alleen om de bepaling van de omvang, maar ook om het moment waarop een voorziening moet worden gevormd. De verslaggevingsproblematiek omtrent voorzieningen staat momenteel hoog op de agen da's van nationale en internationale regelgevende organen. De discussies zijn erop gericht te komen tot stringenter geformuleerde verslaggevingsregels waardoor de speelruimte van ondernemingsleidin gen ten aanzien van het te voeren voorzieningenbeleid wordt ingeperkt en bovendien de vergelijk baarheid tussen ondernemingen wordt bevorderd.1 In dit artikel wordt verslag gedaan van een empirisch onderzoek van in totaal 574 jaarrekenin gen, dat wil zeggen de jaarrekeningen over 1988 1994 van 82 ter beurze van Amsterdam genoteerde Nederlandse ondernemingen. Het onderzoek omvat een inventarisatie van hetgeen omtrent voorzienin gen in de jaarrekening is te vinden. Daarnaast gaan we na of er indicaties zijn dat voorzieningen door ondernemingen worden gebruikt ter beïnvloeding van de gepresenteerde cijfers. In Nederland is op het gebied van voorzieningen eerder onderzoek verricht door Dijksma, Kooloos & Van der Wal (1989) en Boneco & Van der Wal (1993). Deze studies echter zijn puur inventariserend van aard en hebben slechts betrekking op een beperkt aantal jaren (1985/1986 respectievelijk 1991). Onderzoek naar het voorzieningenbeleid van Nederlandse ondernemingen is tot nu toe beperkt gebleven tot beschouwingen van exemplarische gevallen. Schattke & Vergoossen (1996), bijvoorbeeld, hebben het jaarrekeningbeleid van Philips over de periode 1980-1994 onder de loep genomen. In paragraaf 2 van dit artikel wordt nader ingegaan op de begripsbepaling en wordt de weten regelgeving met betrekking tot voorzieningen summier besproken. De onderzoeksresultaten worden gepresenteerd in paragraaf 3 en 4. In paragraaf 3 komen achtereenvolgens aan de orde: de frequentie en aard van de voorzieningen, het belang van de voorzieningenpost in de jaarrekening en de informatieverschaffing omtrent voorzienin gen. In paragraaf 4 wordt nagegaan in hoeverre er een verband kan worden onderkend tussen het gevoerde voorzieningenbeleid aan de ene kant en de gepresenteerde winstontwikkeling en veranderingen in de ondernemingsleiding aan de andere kant. Paragraaf 5, ten slotte, bevat een korte evaluatie.