De rol van accounting in stroomsgewijze produktie

Het ontwerpen van een organisatie en het ontwerpen van een management accounting systeem gaan hand in hand. Met name indien het gedeelte van het management accounting systeem in ogenschouw wordt genomen dat gericht is op de beheersing van processen in een organisatie: het management control systeem, kan worden gecon stateerd, dat de instrumenten voor het beheersen van processen feitelijk gedefinieerd en begrensd zijn door het organisatie-ontwerp. Maar ook voor andere gebieden binnen de management accoun ting, zoals de theorie van de kostenverbijzondering, geldt de sterke verbondenheid, tussen de structuur' van een organisatie (als resultante van het organisatie-ontwerp) en de mogelijkheden die accountinginstrumenten te bieden hebben. Het verband tussen het organisatie-ontwerp en het ontwerp van het management accounting systeem wordt in de literatuur vrij algemeen erkend (zie bijvoorbeeld Limperg (1968, p. 432) of Fremgen en Liao (1981, p.27-28)). In zijn recente proef schrift stelt Roberts (1993) de relatie tussen management accounting en organisatie-ontwerp opnieuw aan de orde, waarbij hij de beheersings component van een management accounting systeem centraal stelt. Roberts richt zich daarbij voornamelijk op management accounting in een bijzondere vorm van stroomsgewijze produktieorganisaties, namelijk organisaties die ontworpen zijn volgens de beginselen van de moderne sociotechniek. De moderne sociotechniek is een organisatieconcept dat de verbetering van het functioneren van mens en bedrijf door middel van aanpassing of fundamenteel herontwerp van inhoud en organisatie van techniek en van de menselijke arbeidstaken centraal stelt. Hierbij wordt uitgegaan van een integrale benadering van het bedrijf, waarbij zoveel mogelijk deelaspecten in het herontwerp worden meegenomen (De Sitter. 1992. p. 168) (Groep Sociotechniek, 1987, p. 49 54) (Van Eijnatten, 1994, p. 86). Een nauwkeuri ge analyse van de gevolgen van het toepassen van de sociotechniek voor het organisatie-ontwerp en de relatie tussen organisatie-ontwerp en het management accounting systeem, brengt Roberts tot een zestal uitgangspunten waaraan een mana gement accounting systeem in sociotechnische organisaties dient te voldoen (Roberts, 1993, p. 213-218). Indien Roberts’ proefschrift echter wordt doorgelicht op aanwijzingen voor de vraag welke concrete accounting instrumenten nu (bij uitstek) geschikt zijn voor sociotechnische organi saties, dan worden slechts een aantal vrij vage aanduidingen aangetroffen waar Roberts een voorkeur lijkt uit te spreken voor activity based costing (zie bijvoorbeeld: Roberts (1993, p. 3, 4 en 218)). In een andere publikatie spreekt hij zijn voorkeur voor activity based costing (=ABC) in een sociotechnische context duidelijker uit (Kunst en Roberts, 1990). Activity based costing gaat uit van de gedachte dat de produktie van goederen of diensten, een interne vraag naar activiteiten oproept. Per activiteit kan worden vastgesteld hoeveel produktiemiddelen verbruikt worden door de uitvoering ervan. Het verbruik van produktie-