Dividendontwijking: een middel tot belastingbeheersing

De financiële pers rapporteerde in mei 1993 een bijzondere commotie rond het ex-dividend gaan van het aandeel Koninklijke Olie op Wallstreet (FD 12 mei 1993) en in Amsterdam (FD 14 mei 1993). Deze ontstond doordat beleggers hun aandelen tijdelijk wensten te parkeren bij derden met het fiscaal geïnspireerde doel het dividend te ontlopen. Commotie rond de ex-dividenddatum ontstaat echter niet alleen door fiscale overwegin gen. Het bewust streven naar het ontvangen van dividend heeft Japanse verzekeringsmaatschap pijen er in het verleden vaak toe gebracht om als kopers van aandelen op te treden vlak voor de ex-dividenddatum. Achterliggend motief was daarbij de Japanse regulering ten aanzien van de toegestane uitkeringen aan polishouders: deze uitkering werd naar boven begrensd door de ont vangen dividenden. Weer een ander motief voor ernstige bezinning rond de ex-dividenddatum is de wens om dividenden te ontwijken met het doel daarmee te voorkomen dat ze worden opge zadeld met een (stock)dividend dat verstorend zou uitwerken op de in ronde aantallen aan te houden positie in het desbetreffende fonds. Dit artikel concentreert zich op een bepaalde vorm van fiscaal geïnspireerde motieven voor transacties rond de ex-dividenddatum. Dat fiscale motieven in het algemeen een belangrijke rol spelen bij het nemen van beleggingsbeslissingen is anno 1993 in de praktijk een gegeven. De gevoe ligheid voor fiscale factoren is evenwel niet van recente datum. Zo was reeds in de jaren zestig het ontbreken van bronbelasting een van de belangrijkste verklaringen voor het ontstaan van de Eurokapitaalmarkt. Ook in 1993 is dit nog steeds een belangrijke verklaring voor het succes van deze markt. Een ander voorbeeld is het ont staan van de zero coupon bond. Deze financiële innovatie van begin van de jaren tachtig (Duffhues, 1992) maakte het mogelijk om fiscale voordelen te behalen doordat de emittent het disagio op deze obligaties lineair kon afschrijven. Fiscale factoren hebben, zo lijkt het, verschillende ver schijningsvormen en lijken in de praktijk een geaccepteerde dimensie van de beleggingsbeslissing. Wij zullen ons beperken tot het fiscale motief en daarbinnen tot die fiscaal-geïnspireerde transacties die wij aanduiden als dividendontwijking (soms ook wel aangeduid als ’dividendarbitrage’). De vraag rijst wat hieronder moet worden verstaan. Dividendontwijkend gedrag wordt door ons breed gedefinieerd als het verkopen van aandelen in het zicht van de ex-dividenddatum (interimof slotdividend) met het doel een voordeel te behalen. Er kunnen in het algemeen twee vormen van