De jaarrekening als bedrijfseconomisch kompas?

Algemeen wordt erkend dat een jaarrekening inclusief de bijbehorende toelichting, twee func ties heeft te vervullen. Door middel van de jaarre kening (en het jaarverslag) legt de leiding van een onderneming verantwoording af over het gevoerde beleid aan de eigenaren en eventuele andere verantwoordingsgerechtigden. Dat is de verantwoordingsfunctie. Tegelijkertijd moet de jaarrekening ( en het jaar verslag ) ook de informatiebron bij uitstek vormen voor eigenaren en andere belanghebbenden, bij het nemen van beslissingen met betrekking tot de onderneming. Dit is de beslissingsondersteunende functie van de jaarrekening. De beslissin gen waar het hier om gaat zijn met name beleggingsbeslissingen, investeringsen kredietverleningsbeslissingen, beslissingen over arbeids overeenkomsten, het aangaan van leveranciersen afnemersrelaties, enzovoort. In de Engelstalige literatuur gebruikt men voor de hier bedoelde functies van de jaarrekening veelal de termen ’stewardship’ en ’decisionusefullness’. Het is de bedoeling in deze bijdrage na te gaan of de beslissingsondersteunende functie van de jaarrekening, onder de huidige omstandigheden en bij de thans geldende verslaggevingsregels en -richtlijnen, voldoende tot zijn recht kan komen. De opbouw van het artikel is als volgt. Allereerst wordt nagegaan welk soort informatie de jaarrekening dient te verschaffen, wil deze steun kunnen geven aan de beleggingsen andere beslissingen van belanghebbenden. Vervolgens zal blijken dat er enkele structurele problemen zijn die het goed vervullen van de beslissingsondersteunende functie bemoeilijken. Deze structurele problemen vinden hun oorzaak met name in het comptabele karakter van jaarrekeninginformatie. Indien de informatiegebruikers zich echter bewust zijn van deze structurele pro blemen zal de beslissingsondersteunende functie van de jaarrekening er niet ernstig door worden belemmerd. Aansluitend op de structurele problemen worden een aantal actuele problemen aan de orde gesteld. Deze actuele problemen zijn een gevolg van recente veranderingen in de technologische en economische omstandigheden waaronder ondernemingen (moeten ) werken. De genoemde actuele problemen bedreigen wèl in ernstige mate de beslissingsondersteunende functie van de jaarrekening. De belangrijkste factor in dit ver band is de zich in toenemende mate manifeste rende verwatering van het onderscheid tussen ’investering’ en ’kosten’. Door deze verwatering wordt het fundament van de jaarrekening aange tast. Daarnaast worden ook nog enkele andere tekortkomingen gesignaleerd die een gevolg zijn van de veranderde externe omstandigheden. De nogal negatieve conclusies die de bespreking van de actuele problemen oplevert, wordt gevolgd door een verkenning van de mogelijkhe den tot verbetering. Vastgesteld wordt dat bij het