MACHT EN ONMACHT VAN DE TRANSNATIONALE ONDERNEMING

Transnationaal Eerst even over de terminologie. Ik gebruik • overigens in aansluiting aan de Ver enigde Naties liever het woord „transnationaal” dan „multinationaal”. Het laat ste kan aanduiden dat hetzij het management, hetzij de aandeelhouders, hetzij de produktiecentra dan wel de afzetorganisaties over een menigte van nationalitei ten zijn verspreid, of daaruit zijn opgebouwd. Dat zijn geen van alle essentiële ken merken van het verschijnsel dat wij hier behandelen. Essentieel is het werken dwars door de nationale grenzen heen. Men kan niet zeggen: doen alsof die gren zen niet bestaan. Wie dat zou proberen zou het gauw moeten bezuren. Maar wel: de nationale begrenzingen niet als bepalend beschouwen voor de omvang en de locatie van de werkzaamheden. Dat kan ook gebeuren door een onderneming waarvan de leiders en financiers allen van één nationaliteit zijn en die men dus moeilijk „multinationaal” kan noemen. Dat onder die leiders dan weer lagere en middelbare managers van andere nationaliteiten werken, is een bijkomstigheid interessant, m aar niet essentieel. Zelfs een „menigte” (multitude) van vestigingsplaatsen is niet nodig. Een Ame rikaanse onderneming met één fabriek in de Verenigde Staten, één in Mexico en één in Canada is geen multinationale, m aar wel een transnationale onderne ming. Zij bestrijkt een gebied dat door de nationale grenzen niet bepaald wordt en behandelt dat gebied als haar terrein qua produktie, afzet, m anagement en financiering. En daar ligt nu juist het probleem. Noch Canada noch Mexico vinden dat zo vanzelfsprekend als b.v. Ohio het vindt wanneer een onderneming uit Illinois ook op zijn gebied een fabriek begint. De nationale grenzen door welke de transna tionale onderneming (TNO) heenbreekt zijn gevoeliger dan de provinciegrenzen van een land of de binnengrenzen van een federatie. Toch is er, gezien de schaal vergroting die zich in deze eeuw op technisch en economisch gebied heeft vol trokken, geen reden voor b.v. een Nederlandse onderneming om Zundert of Oldenzaal als het eind van de wereld te beschouwen, netzomin als een Amerikaanse onderneming per se aan één kant van Lake Ontario zou moeten blijven. Met andere woorden: het zijn de nationale grenzen, of liever de gevoeligheden daarom trent, niet de ondernemingen, die de problemen scheppen. Zij volgen de mogelijkheden van de techniek en van de markt en worden daarbij nolens volens transnationaal.