HET BEDRIJFSSPEL: INSTRUMENT VOOR SIMULATIE, HULPMIDDEL BIJ HET ONDERWIJS OF EEN LUCHTSPIEGELING?

Beschouwt men de ontwikkeling van bedrijfsspelen sinds 1965 dan valt het op dat de positieve verwachtingen, die men t.a.v. de toepassingsmogelijk heden van spelen tot dat moment koesterde, niet of nog niet zijn gereali seerd.1 ) Nagegaan zal worden welke oorzaken hiervoor kunnen worden aan gewezen. Er zullen enkele mogelijkheden worden genoemd om de invloed van deze oorzaken geheel of gedeeltelijk weg te nemen. De genoemde positieve verwachtingen golden de twee belangrijkste toe passingsmogelijkheden van het bedrijfsspel, nl. als hulpmiddel bij het onder wijs en als hulpmiddel bij het simuleren van complexe situaties, in het bijzon der wanneer de complexiteit ontstaat door het optreden van mensen in organisaties. Bouma zette in 1965 reeds een vraagteken achter de dan vrijwel algemeen aanvaarde uitspraak dat het bedrijfsspel een zeer nuttig hulpmiddel bij het onderwijs zou zijn.2 3) Hij stelt: „Zolang niet objectief kan worden aangegeven welke bekwaamheden worden bevorderd en in welke mate dit gebeurt vergeleken met andere onderwijsen opleidingsmethoden blijft gerede twijfel bestaan omtrent de vraag of de niet geringe investeringen in het ontwerpen van het spelmodel, in het administreren van het spel tijdens de oefening, alsmede de alternatieve kosten van de speluren van talrijke vrij hoog gekwalificeerde personen, ooit een voldoend rendement zullen op leveren”. ’) Voor het merendeel van de op dat moment gebruikte spelen was de door Bouma geuite twijfel zeker niet misplaatst. Deze spelen kunnen worden getypeerd met de uitspraak: dat zij dienden voor de lering en het vermaak van de spelers, waarbij de nadruk meestal viel op het laatste deel van de uitspraak. Zo er al van enige lering sprake was, moest die worden gezocht in de omstandigheid dat de spelers zich bewust werden van het feit dat de functies die anderen uitoefenden meestal moeilijker waren dan zij in eerste instantie dachten en dat de wijze waarop men samenwerkte meestal invloed had op de uitkomsten van het spel. Dit laatste is in alle gevallen niet aantoon baar, terwijl voorts moet worden betwijfeld of alle spelers bereid waren de uitkomsten van het spel te beschouwen als een representatieve afbeelding van een mogelijk werkelijke situatie. Beide bezwaren werden op het moment dat de redaktie van het M.A.B. de prijsvraag uitschreef, gezien de eisen die aan de opzet van het spel werden gesteld, door haar onderkend. Wil men het bedrijfsspel op efficiënte wijze in het onderwijs gebruiken, dan moet aan een aantal voorwaarden zowel t.a.v. het onderwijs als t.a.v. het spel worden voldaan. Voor wat betreft het onderwijs mag worden verwacht