Tasarım Eğitiminde Duyusal Farkındalık Ve Yaratıcılık İlişkisi Üzerine

Yaraticilik kavraminin tasarim egitimi alaninda cok onemli bir yeri oldugu tartisilmaz bir gercektir. Bu baglamda tasarim egitiminin merkezi olan tasarim studyolarinda da, yaratici dusuncenin ortaya cikarilmasi ve gelistirilmesine yonelik farkli yaklasim ve metotlar denenmektedir. Tasarim egitiminde yaratici dusuncenin gelisiminde etkin olan yontemlerin bir kismi duyusal farkindalik kazandirmayi hedefleyen stratejilerle ilerlemektedir. Ana hedefi yaraticiligin gelisimi olan bu yeni arayislar, bilissel ve duyussal stratejilerden olusan bir eksene tutunup, elestirel ve iliskisel dusunerek akil yurutmeyi kendilerine merkez almislardir. Farkli dusunme stratejilerini yeni gorme metaforu ile ifade eden bu tasarim egitimi anlayisinda, yaratici dusuncenin gelistirilebilmesi icin duyumsal sureci destekleyen yontemlerden yararlanilmaktadir. Duyumsama surecinin ve bu surecin yaraticilik olgusuna olan katkilarinin farkindaligi ile tasarimci adaylari farkli, ozgun bakis acilarina sahip olarak duyularini ve dolayisiyla cevresini cok daha iyi ozumseyen bireyler haline donusecektir. Bu makale tasarim egitiminde gozun giderek artan egemenligine karsi durarak gormenin diger duyularla butunlesmesine imkan saglayacak olan cok duyulu farkindalik atolyelerinin yarattigi duyussal farkindaligin yaraticilik uzerine etkisini tartismaktadir. Bu atolyeler tasarlama egitiminin gorme duyusuna diger duyularin da dahil edilerek ogretilmesi gerekliligi dusuncesinden hareketle, duyularin icsellestirilebilmesi ve duyumsal algilama surecinin diger duyularla butunlesik bir yapida olduguna iliskin farkindaligin gelistirilebilmesine yonelik olarak kurgulanmistir. Duyusal farkindaliklarin gelistirilmesinin amaclandigi bu yeni egitim onerisi sayesinde ogrenciler tasarim surecinde kendi duyularina olan bakis acilarini sorgulama imkâni bulacaklardir. Makalede tasarim egitimini gozun egemenligindeki yapisindan soyutlayacak cok duyulu farkindalik egitimlerinin kazanimi olan duyusal farkindaliklarin, ogrencilerin yaratici dusuncelerine ve tasarimlarina nasil yansidigi irdelenmektedir. Tasarim egitiminin goz merkezci yapisinin yarattigi eksiklikleri gidermek ve kazanilan duyusal farkindaliklarin yaratici dusunceye ve yaraticilik olgusuna katkilarinin saptandigi bu calisma Karadeniz Teknik Universitesi Ic Mimarlik Bolumu 2014-2015 egitim ogretim yilinda egitim goren 60 kisiden olusan 1.sinif ogrencileriyle gerceklestirilmistir. Egitime baslanilan ilk hafta icerisinde tum ogrencilerin yaraticilik duzeylerinin belirlenmesi amaciyla ogrencilere Torrance Yaratici Dusunce Testi (A formu) testi uygulanmistir. Ardindan henuz tasarim egitimi almamis ogrencilerden kendilerine verilen on kavramdan (ates, cicek, ruzgâr, pamuk, kahve, buz, yunus, okyanus, agac, su) birini secerek 3 boyutlu olarak bu kavrami gorsellestirmeleri istenmistir.  Hem kavrami secme asamasinda, hem de kavramin 3 boyutlu gorsellestirilmesi asamasinda henuz hicbir egitim almamis ogrencilerin hangi duyu/duyularini etkin olarak kullandiklari ve hangi duyu/duyulari ile tasarimlarina yon verdiklerinin cevaplari dogrudan onlarin ifadeleri analiz edilerek saptanmistir. Tasarim egitimi devam ederken toplam 60 kisilik ogrenci grubu icinden rastlantisal olarak secilen 30 kisilik grup Torrance Yaratici Dusunce Testinin sozel ve sekilsel yaraticilik parametreleri esas alinarak kurgulanan “Cok Duyulu Farkindalik Atolyeleri” ozelinde duyusal farkindalik egitimlerine katilmistir. Uygulanan atolyelerin ardindan bu egitiminin ogrencilerin dusunme bicimlerini, yaraticilik duzeylerini nasil etkiledigini belirlemek amaciyla kavramin 3 boyutlu gorsellestirilmesine yonelik calisma, ogrencilerin calismanin ilk adiminda sectikleri ayni kavramlar ile bir kez daha tekrarlanmistir. Son olarak da, cok duyulu farkindalik egitiminin ogrencilerin yaraticilik duzeylerinde yarattigi farki sayisal olarak tespit edebilmek adina yine tum ogrencilere Torrance Yaratici Dusunce Testi (B formu) uygulanmistir. Bu makale, uygulanan cok duyulu farkindalik atolyelerinin ogrencilerin dusunme bicimlerinde ve yaraticilik duzeylerinde yarattigi farkliliklari tespit edebilmek amaciyla kavramin 3 boyutlu gorsellestirilmesine yonelik calismalarin analizlerini icermektedir. Bu yolla ogrencilerin, duyusal ozellikleri oldukca baskin kavramlara yaklasimlari ve tasarima iliskin bakis acilari degerlendirilerek, hem kavramlarini secme hem de kavramlarini 3 boyutlu gorsellestirme asamasinda hangi duyu/ duyularini tasarimlarina ne oranda dahil ettikleri belirlenmistir. Yapilan istatistiksel analizler sonucunda, duyulara olan farkindaligi arttirmak ve duyularin tasarim egitimi ile iliskisine dikkat cekmek amaci ile uygulanan cok duyulu farkindalik egitim onerisinin, ogrencilerin hem toplam yaraticiliklarini hem de sekilsel yaraticiliklarini arttirdigi belirlenmistir. Duyumsal surecin cok duyulu bir butun oldugunun ifadesi niteliginde olusundan ve duyularin icsellestirilerek yaratici dusunceye katki saglayacagi dusuncesinden oturu bu makalenin tasarim egitimine yeni bir bakis acisi sunacagi dusunulmektedir. Anahtar Sozcukler: Tasarim Egitimi, Yaraticilik, Duyusal Farkindalik, Cok Duyulu Algilama, Torrance Yaratici Dusunce Testi