The Nature of Kingship (Mulk) in the Context of Continuity and Change in the Thought of Ibn Khaldun

Ibn Haldun cagdas donemde cesitli yonleriyle en cok akademik calismaya konu olan Islam dusunurlerinden biridir. Bircok arastirmaci, onun felsefe, siyaset, toplum, ekonomi ve ilimler tarihi gibi cesitli alanlara dair gorusleri hakkinda kitap ve makale seviyesinde calismalar kaleme almistir. Bunlar arasinda Muhsin Mehdi, Ahmet Arslan, Ali el-Verdi, Tahsin Gorgun gibi yazarlar Ibn Haldun’un bilhassa toplum ve siyaset dusuncesinin felsefi temellerini –Aristoteles, Fârâbi, Ibn Sinâ ve Fahreddin el-Râzi gibi filozoflarla iliskisini kurarak- ortaya koymayi amaclar. Syed Farid Alatas, Abdulaziz Elazmeh, M. Umer Chapra, Laroussi Amri, Johann P. Arnason, Dieter Weiss, Recep Şenturk ve yine Tahsin Gorgun gibi bir kisim yazarlar Ibn Haldun’un devlet ve toplum teorilerinin guncelligini ve yeniden uretilebilirligini tartisirlar. Bunlar arasinda ozelikle Syed Farid Alatas’in genelde Islam ve ozelde Asya toplumlarinin ekonomik ve siyasi cozumlemesi icin ve Recep Şenturk’un alternatif bir medeniyetler sosyolojisi icin Ibn Haldun dusuncesine muracaat cabalari zikre sayandir. Bu isimlere, Ibn Haldun’un goruslerini Karl Marx ve M. Weber gibi cagdas toplum. ve siyaset dusuncesinin onculerinin gorusleriyle karsilastiran yazarlari ilave edebiliriz. Bilhassa Muhsin Mehdi ve Tahsin Gorgun’un vurguladigi gibi Fârâbi, Ibn Sinâ ve Fahreddin Râzi’nin eserlerinde dile geldigi haliyle felsefi teoriler, Ibn Haldun icin sadece kendi goruslerini ifade edebilecegi bir vasat veya malzeme islevi gormez, aksine onun toplum ve siyaset teorisinin zeminini olusturur. Zira Ibn Haldun’un toplum ve siyaset teorisi, Gazzâli ve Fahreddin Râzi gibi dusunurlerden istifadeyle “elestiri suzgecinden gecilmis” Ibn Sinâ metafiziginin toplumsal varlik alanina ustalikli bir tatbikidir. Bu bakimdan bugun klasik Islam dusuncesinden uretilebilecek bir toplum ve siyaset teorisinin vazgecilmez varsayimlarini Ibn Haldun’un mulk teorisi uzerinden tartisabiliriz. Bu amacla ilerleyen satirlarda Ibn Haldun’un mulk teorisini kendi felsefi baglamina atifla tahlil ettikten sonra bu teorinin metafizik varsayimlarini tartisacagim.