The Idea of the State in Ibn Khaldun and a Comparative Study in the Context of the Debate 'Is the State a Means or an End : (Ibn Khaldun-Aristotle-Thomas Hobbes)

14. Yuzyil Islam dusunce sisteminin onemli simalarindan olan Ibn Haldun, gerek Bati gerekse Dogu dusun dunyasinda kendi cagdaslarinin yaklasimlarindan farklilasarak kendi tanimlamasiyla Umran Ilmi (Ilm-i Umran) adini verdigi bir sistem insa etmistir. Tarihi olaylari ve toplumsal iliskilerin genel egilimlerini cozumleyerek sistem-parca iliskisi icerisinde genel gecer kurallara ulasarak insan ve toplumsal yasam merkezli dongusel bir tarih felsefesi kurgulamis olan dusunur, kendisinden once hicbir yerde rastlanmamis olan bu Umran Ilmi’nin uzerine insa edildigi parcalarin kavramsallastirmasini da yine kendisi yapmistir. Guncel sosyolojik yaklasima uygun olarak devlet ve cemiyeti farkli iki yapi olarak ele alan ve her ikisinin olusum surecini de yine sosyolojik verilerle tanimlayan Ibn Haldun’un gerek genel dusunce sisteminin anlasilmasi gerekse ozelde devlet felsefesinin kavranabilmesi icin onun kullandigi bazi temel kavramlarin kisaca gozden gecirilmesi ve ana unsurlarinin belirlenmesi gerekmektedir. Bu cercevede calismamizin ilk bolumunde Ibn Haldun’un dusuncelerini insa ettigi Umran, Asabiyet, Bedevilik ve Hadarilik, Riyaset ve Mulk (Devlet) kavramlarini anlamaya yonelik aciklamalara yer verilmistir. Dusunurun siyaset dusuncesiyle devlet felsefesinin merkezinde yer alan insan ve onu edimlerine bagli olarak toplumsal orgutlenmenin siyasal gorunum ve fonksiyonlarinin ortaya cikmasinda toplu halde yasam, insanlarin beklentileri ve bunlara yon veren asabiyet olgularinin oynadigi rolu anlamaya calisiyoruz. Bazi ihtiyaclarini karsilamak icin insanin birlikte yasamasinin kacinilmaz sonucu olarak ortaya cikan devlet mekanizmasinin unsurlari ve genel isleyisi ile ilgili Ibn Haldun’un dusunce sistemini anlamaya calistigimiz satirlarin ardinda da devletin asamalari, gelisimi ve omrunun nihayete ermesi ile ilgili dusuncelere yer verilmistir. Ibn Haldun’un devlet felsefesinin ardindan gunumuz acisindan da hala tartisma konusu olan “Devlet Arac mi, Amac mi?” sorunsali uzerine mukayeseli bir yaklasim gelistirebilmek icin Aristoteles ve Thomas Hobbes’un devlet felsefesini inceleme konusu yaptik. Iki dusunurun gorusleriyle birlikte bu sorunsala yonelik karsilastirmali bir degerlendirme iceren bolumumuzu kaleme aldik. Son olarak da sonuc yerine bir degerlendirme yazisi ile makale boyunca tartistigimiz konularin bizim tarafimizdan nasil degerlendirildigini paylasmaya calistik.