Dede Korkut Hikâyeleri’nde Söz Edim Yapıları

Kullanicisi ile anlamli hâle gelen ve gercek anlamda iletisim ve bildirisim araci olan kullanilan dil, pek cok islevi ayni anda yerine getirebilmektedir. Dilin dolayisiyla sozun bu ozelligi sebebiyle istekte bulunma, soz verme, emir verme, kirginligi veya bir pismanligi belirtme, saygi sunma, taziyede bulunma gibi farkli turden edimler yerine getirilebilir. Soz konusu bu islev oncelikle Wittgenstein gibi felsefecilerin ardindan da dil felsefecilerinin dikkatini cekmistir. Bu isimlerin basinda Soz edimi Kuramlari ile bilinen John Langshaw Austin ve John Rogers Searle gelmektedir. Austin ve Searle, amaclarina ve kullanim sekillerine gore soz edimlerini alt ulamlara ayirmaktadir. Austin, soz edimlerini duzsoz edimi, edimsoz edimi ve etkisoz edimi olarak siniflandirmaktadir. Edimsoz edimleri ise hukum belirticiler, erk belirticiler, sorumluluk yukleyiciler, davranis belirticiler ve serimleyiciler olmak uzere bes alt ulamda ele alinmaktadir. Bu calismada, sozun edimsel gucunden bahseden ve soylemeyi yapmakla esdeger tutan Austin’in kurami temel alinmis ve soz edimi ulamlari, Eski Anadolu Turkcesine ait kabul edilen Dede Korkut Hikâyeleri’nden secilen temsili orneklerle aciklanmaya calisilmistir. Buna gore hikâyelerde aktarma, karar verme, emir verme, niteleme, tavsiyede bulunma, rica etme, isteme, tercih etme, ad verme, dua/beddua etme, ilan etme, soz verme, meydan okuma, esef duyma, selamlama, yineleme, hatirlatma gibi farkli ulamlarda soz edimi sozcelerine rastlanmaktadir.