BİR TASAVVUF DÜSTURU OLARAK “ÂN-I DÂİM”,”İBNÜ’L-VAKT”, “EBU’L-VAKT” DÜŞÜNCELERİNİN KLASİK TÜRK ŞİİRİNE YANSIMALARI

Klasik siirimizin lirik ve coskulu soyleminin esasini neredeyse tasavvufun engin vecit ve nesvesi olusturmaktadir. Onun icin Klasik siirin icerisinden tasavvufu ve tasavvuf dusturlarinin cikarirsak geriye pek bir sey kalmayacagi malumdur. Şuphesiz bazi degerlendirmelerde sairlerin bir kisminin bu dusturlari inanclarinin gereginden cok, bir edebi cesni itibariyla siirlerinde kullandiklari soylenmektedir. Neticede bizim icin onemli olan elimizdeki metinlerdir. Şairlerin neye gercekten inandiginin veya inanmadiginin bu noktada onemi yoktur. Tasavvuf bazi yabanci dusunce sistemlerinden etkilenmis olsa da kaynagini Islam’dan almaktadir. Yuzyillar icinde sistemini oturtmus, pek cok kaide ve dusturunu ortaya koymus-tur. Şuphesiz kavram alaninin, manevi ve soyut kavramlarin uzerine oturuyor olmasindan kaynaklanan sikintilari vardir. Bu kavramlarla ilgili cok genis yelpazeler olusturan anlama ve algilamalar olusmustur. Tasavvuf gelenegindeki pek cok dusturdan ucu de “ân-i dâim”, “ibnu’ l-vakt”, “ebu’l-vakt” kavramlaridir. Benzer ve farkli algilamalarla birlikte “ân-i dâim”, bilinen zamanin disinda veya ustunde bir durumu ifade etmektedir ki Ilahi bir boyuttur. Bu ani tecrube edenlere “ibnu’l-vakt”, bu ani tasarruf edenlere de “ebu’l-vakt” denmektedir. Klasik siirimizin bazi beyitlerde bu kavramlarin bilinen tariflerine uygun kullanimlarda karsimiza ciktigi gorulmektedir.