İşârî Te’vil ve Kuşeyrî’nin Cihad ve Kıtal Ayetlerini Yorumlama Yöntemi

Islam tarihinde ortaya cikan Kur’an’i yorumlama cabalarindan biri de isâri/irfâni te’vil anlayisidir. Sufiler kendi anlayislarinin Kur’an’dan kaynaklandigini aciklamak ve goruslerini ayetlerle temellendirerek insanlara ulastirmak icin isâri tarzda eserler telif etmislerdir. Sufilerin bu anlayisinda ayetlerin zâhiri anlamlari gozetilmekle birlikte kalplerine dogan isâret ve ilhamlar da te’vilin rotasini belirlemistir. Bu eserler son donemlerde her ne kadar isâri tefsir olarak tanimlanmakla birlikte sufiler eserlerini tefsir olarak degil, hakâik, letâif, kesf gibi kendi irfâni te’vil tarzlarina gore isimlendirmislerdir. Bu eserlerin en meshurlarindan biri de Kuseyri’nin Letâifu’l-Isârât isimli kitabidir. Kuseyri bu eserinde cihad ve kitalle ilgili ayetleri genel olarak zâhiri anlamlarina ve tarihi baglamlarina uygun olarak aciklamakla birlikte bircok ayeti de isâri tarzda te’vil etmistir. Sufiler, insanin en buyuk dusmani kendi icindeki nefsi oldugundan hareketle cihadi buyuk cihad, dusmanla yapilan cihadi ise kucuk cihad olarak isimlendirdikleri icin Kuseyri’nin te’villerinde de nefisle cihad konusu one cikmistir. Kuseyri ayetleri yorumlarken sufi dusunceye ait kalp, nefs ve sir gibi kavramlara da yer vermistir.