NAMIK KEMAL’İN SELİMİYYE ADLI NAZİRESİNDE İTTİHÂD-I İSLAM HEDEFİ

Turk Edebiyati tarihinde sairlerin birbirine nazire yazmasi meshurdur. Divan Edebiyati’nda sikca gorulen bu gelenek Tanzimat Edebiyati’nda da devam etmistir. Bu donemde nazire gelenegine en carpici orneklerden birini Namik Kemal, Abdulhak Hâmid’in “Kabr-i Selim-i Evvel’i Ziyaret” adli siirine mukabil olarak yazmistir. “Kudretli bir padisah” olarak Yavuz Sultan Selim’i tanitan her iki siirdeki ifadeler birbirine benzemekle beraber, yazarlarinin fikir ve ideolojisini yansitan ciddi bir farklilik vardir. Bu farklilik, “toplum icin sanat” anlayisinda olan Kemal’in, devletin yikilisina bir cozum olarak one surdugu “ittihâd-i Islam” hedefini, naziresinde onemle vurgulamasindan kaynaklanmaktadir. Bu sebeple Kemal’in naziresi, onda ozellikle 1872 yilindan sonra kuvvetle gorulen ittihâd-i Islam ideolojisini carpici bir sekilde dillendirmesi acisindan onemlidir. Bu makale, Kemal’in naziresinden yola cikarak “hilâfet” metaforu uzerinden onun ittihâd-i Islam ideolojisini nasil yansittigini ortaya koymak amacindadir. Makalede metot olarak iki siir arasinda karsilastirma yapmak esas alinmistir. Hâmit’in kullandigi kavramlar ile Kemal’in naziresindekiler karsilastirilmis ve ozellikle sozcuk seciminden yola cikilarak nazireye hâkim olan hilâfete dayali ittihâd-i Islam soylemi ortaya konulmustur. Sonuc olarak, Hâmit’in Yavuz’a bakisinda yer almayan pek cok vasfin Kemal’in naziresinde dile getirildigi gorulmustur. Ayrica Kemal siirinde ittihâd-i Islâm’in diregi olarak gordugu hilâfet tarihi ile ilgili pek cok telmihte bulunmustur. Yavuz’un saltanat doneminde yaptigi icraatlari hilâfet tarihi acisindan degerlendirmis ve bu siyasi guc ile devletin bugunlere kadar gelebildigi iddiasini dillendirmistir.