Memlükler’den Osmanlılar’a Geçişte Mısır’da Adlî Teşkilât ve Hukuk (922-931/1517-1525)

Bu makalede Misir’in Osmanli idaresine entegrasyonunun hukuki yonune isik tutmak amaciyla 922-931 (1517-1525) yillari arasindaki doneminde bolgede adli teskilât ve hukukla ilgili gelismeler ele alinmaktadir. Mevcut akademik calismalarin cogu, Osmanli merkezi idaresinin Anadolu ve Rumeli’de yaygin olan hukuki uygulamalari Misir’a tepeden inmeci bir yaklasimla empoze ettigi ve bolgede Memluk doneminin cogulcu sisteminden bir kopus oldugunu savunmaktadir. Soz konusu calismalardan farkli olarak, bu makalede adli teskilât ve hukuk birbirinden ayri olarak ele alinmakta ve Memlukler’den Osmanlilar’a geciste sureklilik-kopus acisindan farkli yonelimler gosterilmektedir. Incelenen donemde Osmanlilar’in adli teskilât uzerinde merkezi otoriteyi kurmak istedikleri gorulmektedir. Mahalli itiraz ve talepler adli idarede baslangicta planlanan icraatlarin degismesine sebep olsa da zaman icerisinde merkezi burokratik teskilâta bagli âlimler (âlimburokrat) arasindan secilen kadilar, Misir’daki adaletle ilgili kisiler, kurumlar ve islemler uzerindeki denetimlerini artirmisti. Diger taraftan, ayni donemde, davalara ve islemlere esas olan hukuk acisindan merkezden Misir’a bir dayatma olmadigi ve Memluk donemi uygulamalarinin buyuk oranda devam ettigi dikkat cekmektedir. Meselâ Memluk donemindeki durumun bir devami olarak Osmanli donemi mahkemelerinde dort mezhebin (Hanefi, Şâfii, Mâliki ve Hanbeli) kadilari istihdam edilmekte ve bu mezheplerin gorusleri kadilarin yaptigi hukuki islemlere ve verdigi kararlara dayanak olabilmekteydi. Yine 931 (1525) yilinda ilân edilen Misir Kanunnâmesi bircok Memluk donemi uygulamasini Osmanli hukuk cercevesinin icine almakta ve yerel gruplarin imtiyazlarini tanimaktaydi.