‘İşgal Edilmiş Devlet’: Modern Devletin İkili Yapısı Üzerine Kavramsal Bir Bakış

Modern devletin ikili yapisi demokrasinin isleyisi ve demokratiklesme tartismalarinda en fazla deginilen konulardan birisi de ola gelmistir. Bu tartismada ortaya cikan durum boyle bir yapinin demokratik sistem acisindan sikintilara yol actigidir. Turkiye’de demokratiklesme anlaminda en sorunlu alan olan devletin ikili yapisi ‘derin devlet’ kavrami ile ifade edilmistir. ‘Derin devlet’ kavrami ile aciklanmaya calisilan, devletin hukuk disina tasan ya da tastigi iddia edilen gizli faaliyetleridir. Bu faaliyetlerle devlet ya da devlet icinde bir grup, -ya kendileri adina ya da baska bir devlet adina- rutin yasal olanin yani hukuka dayali olan faaliyetlerinin disina cikar. Bu hukuk-disi faaliyetler, ya devletin yasal kurumlari tarafindan mevcut kanunlarin disina cikilip onlardan muaf olarak yapilir ya da gayr-i yasal kurumlar veya kisiler tarafindan yapilir. Buradaki en onemli sorun mesruiyet olarak ortaya cikmaktadir. Bu grup, mesruiyetini demokratik degerlerden ziyade icerigini kendilerinin tanimladigi ‘guvenlik’, ‘devletin ali cikarlari’, ‘genel yarar’ gibi kavramlar ile saglamaya calisir. Ne var ki, tum guc guvenlik kuvvetleri ve paraya dayanan ‘zor’ kullanmadan gelir. Bu noktada kritik olan konu, Schmittyan bir bakis acisiyla bakarsak, karar alicilarin otorite ve mesruiyet anlaminda bir yere dayanmasi gerektigidir. Bir anlamda olumlama iceren ve tanim olarak da Turkiye’nin yuz yuze kaldigi burokratik vesayet anlayisi ve uygulamalari ile ortusmeyen bu kavramsallastirmalar Turkiye gercekligini aciklamaktan uzaktir. Turkiye’de ortaya cikan burokratik vesayet durumunun aslinda ‘bir isgal girisimi’ oldugu ileri surulebilir. Bu nedenle, Turkiye’de demokratik sisteme gectigimiz 1950 yilindan yakin zamana kadar olan durum ‘isgal edilmis devlet’ kavrami ile daha iyi aciklanabilir.