Reappraisal the Viziership Institution in the Turkish-Mongolian History Within the framework ofthe Applications of Ilkhanid Dynasty

Turk-Mogol tarihinde hanlar ve beyler hep mucadele icinde olmuslar ve hanlar beylere karsi otoritelerini korumaya calismislardir. Turk-Mogol devlet adamlari Islam medeniyet dairesi icine girdikten sonra, bu medeniyetin sundugu merkezi burokratik siyasi anlayisini, ulkelerini daha iyi yonetebilmek ve hukumdarin guc ve otoritesini arttirmak icin buyuk bir hevesle kabul etmislerdir. Nizâmu’l-Mulk’un Siyasetnâme adli eserinde en sistematik bir sekilde vucut bulan bu yeni siyasi anlayisa gore hukumdar, basinda vezirin bulundugu burokratlarla birlikte onlarin engin devlet yonetme bilgi ve tecrubelerinden yararlanarak ulkelerinin mutlak hâkimi olacakti. Ancak vezirler, hukumdarlar onlara sozunu gecirebilecek kadar guclu olduklarinda, onlarin yaninda hanedanligin ve ulkenin cikarlari icin calistilar. Merkezi otorite zayifladiginda ise kendi sahsi cikarlarina gore hareket etmislerdir. Dolayisi ile siyasi ve ekonomik sorunlarin olusmasinda ve buyumesinde cok etkili olmuslardir. Buna ragmen tarihsel kaynaklarda ve tarih yaziminda genel olarak Turk-Mogol kabileleri ve onlarin liderleri olan emirler siyasi ve ekonomik cikar pesinden kostuklari icin gorev ve yetkilerini kotuye kullanan, her firsatta hukumdara muhalif olan kisiler olarak tasvir edilmislerdir. Bu calismada “Tarihte ehl-i kalem ve ehl-i kilic zumreleri neden iki zit kutup gibi gosterilmislerdir? Bunun sebepleri nelerdir? sorularina Ilhanli Imparatorlugu’nda vezir ve burokratlarin Iran ve Anadolu’da yapmis olduklari siyasi ve ekonomik faaliyetler cercevesinde cevap aranmaya calisilacaktir.