Batum’da Son Türk İdaresi (1921)

XV. yuzyil sonlarinda Osmanli Devleti tarafindan fethedilen Batum, yaklasik 500 senelik bir Turk hâkimiyetinden sonra, 1877-1878 Osmanli-Rus Savasi neticesinde imzalanan Berlin Antlasmasi ile Rusya’ya birakildi. Osmanli Devleti I. Dunya Savasi sirasinda Rus ihtilalleri ile olusan sartlarla Nisan 1918’de Batum’u tekrar ele gecirse de, savastan sonra imzaladigi Mondros Mutarekesi ile bolgeyi tahliye etmek mecburiyetinde kaldi. Mutarekeden sonra sehirde Ingiliz isgal sureci basladi. Ancak Bolseviklerin Kafkasya’da ilerlemeleri ve muhtelif nedenlerle Ingilizler de Temmuz 1920’de birliklerini Batum’dan tahliye ederek, sehri Gurculere teslim ettiler. Anadolu’da Mustafa Kemal Pasa’nin liderliginde teskilatlanan Turk Milli Mucadelesi’nin hedeflerinden birisi de Elviye-i Selâse’nin bir parcasi olan Batum’a yeniden sahip olmakti. Zaten Milli Mucadele’nin onemli unsurlardan birisi olan Misak-i Milli sinirlari Elviye-i Selâse’yi de kapsamaktaydi. Bu amacla Ermenistan Harekâti dâhilinde Turk birlikleri Ekim 1920’de Kars’i ele gecirdi.  Gurcistan’a Sovyet Rusya ve Turkiye ayni zamanlarda savas ilan etti. Turk birlikleri Şubat 1921’de Ardahan’i aldigi siralarda Bolsevikler de Tiflis’i ele gecirerek Sovyet Gurcistani’ni tesis ettiler. Batum icin ise Sovyet Rusya ile Turkiye bir yaris icerisine girdi ve sonunda Turkler 11 Mart 1921’de Batum’u isgal ederek, mulki teskilat kurmaya calistilar. Boylece Batum’da son Turk idaresi tesis edilmeye baslandi. Ancak bu durum uzun surmedi ve 16 Mart 1921 tarihinde Turkiye ile Sovyet Rusya arasinda imzalanan Moskova Antlasmasi’yla Batum bazi tavizler karsiliginda Sovyet Gurcistani’na birakildi.     Bu calismada ATASE Arsivi, Ingiliz Arsivi, Rus Arsiv materyalleri, donemin Turk, Gurcu ve bati basini ile ikinci el kaynaklar incelenerek Turklerin Mart 1921’de Batum’daki son idaresi ele alinacaktir.