Kül Tigin Yazıtının Güneydoğu Yüzünde Geçen "Tuygun" Sözcüğü Üzerine

Gokturk Yazitlari’nin Vilhelm Thomsen ve Wilhelm Radloff ile baslayan okuma ve anlamlandirma calismalari gunumuze kadar devam etmis, yerli ve yabanci Turkologlar tarafindan mustakil metin nesirleri yapilmis, cesitli okuma ve anlamlandirma denemeleri gerceklestirilmistir. Bununla beraber yazitlarin Turkiye Turkcesine aktarilmasi konusunda hâlâ sorunlar bulunmaktadir. Bu makalemizde Kul Tigin Yaziti’nin guneydogu yuzunde gecen ‘ig(a)r ogl(a)n(i)n(i)zda : t(u)ygun(u)n(i)zda : y(e)gdi : ig(i)dur : (e)rt(i) g(i)z’ cumlesindeki ‘tuygun’ sozcugunun cumle icinde yuklendigi anlam uzerinde durulacaktir. Nitekim Kul Tigin Yaziti’nin guneydogu yuzunde yer alan ‘t(u)ygun(u)n(i)zda’ sozcugu, alanin uzmanlari tarafindan farkli okunan, farkli anlamlandirilan sozcuklerdendir. Sozcuk, ‘taygun, toygun, ataygun, atiygun’ gibi farkli sekillerde okunmus, ‘yuksek bir unvan; taylar, gencler, cocuklar, ogullar, erkek torunlar’ gibi anlamlar yuklenmistir. Hâlbuki metnin baglamina gore burada bulunmasi gereken sozcuk, Eski Turkce ‘tuygun’; ‘kartal ruh/ can’ sozcugu olmalidir. Bu makalemizde hususiyle Kul Tigin Yaziti’nin guneydogu yuzunde gecen ‘t(u)ygun(u)n(i)zda’ sozcugu, uzerinde durulmustur. Oncelikle bu sozcukle ilgili okuma ve anlam denemelerine temas edilecek, ardindan Turkcenin tarihi ve cagdas metinlerinden hareketle goruslerimiz ortaya konulacaktir. Calismayla elde edilen tespitler, degerlendirme ve sonuc bolumunde maddeler hâlinde verilecektir. Sonuc olarak makalede, Kul Tigin Yaziti’nin guneydogu yuzunde gecen; “ig(a)r ogl(a)n(i)n(i)zda : t(u)ygun(u)n(i)zda : y(e)gdi : ig(i)dur : (e)rt(i)g(i)z” cumlesi uzerindeki mevcut teklifler elestirel bir gozle tekrar degerlendirilecek ve hususiyle cumlenin anlami hakkinda yeni bir oneri getirilecektir.