Early serum biomarkers of ischemic stroke

Moždani udar je jedan od vodecih uzroka smrti i trajnog ostecenja zdravlja . S obzirom na brojnost etioloskih faktora koji do njega mogu dovesti, rano identifikovanje specificnog uzroka smatra se klinicki izuzetno bitnim zbog prognoze, terapijskog tretmana, kao i prevencije eventualnih komplikacija. Izraziti napredak u tretmanu ishemije mozga poslednjih godina doveo je do boljeg poznavanja patofizioloskog supstrata koji leži u osnovi bolesti – poremecaj cerebralnog krvotoka i metabolizma, uz saznanje da su prvi minuti ishemije praceni burnim, ali potencijalno reverzibilnim metabolickim promenama. Razumevanje hemodinamskih, celijskih i molekularnih promena koje pokrece ishemija mozga, a jos vise mehanizama koji dovode do nepovratnog ishemickog ostecenja tkiva mozga, od sustinskog je znacaja za preduzimanje racionalne terapije . Zavrsna faza u ishemiji mozga je infarkt koji se karakterise nekrozom tkiva usled ireverzibilnog ostecenja neurona i glije 2, . Međutim, put do nekroze nije u potpunosti put bez povratka. Radi se o kaskadi promena od kojih su mnoge reverzibilne 3, . Biohemijske promene koje nastaju u ishemiji ne predstavljaju zasebne entitete koji se menjaju nezavisno jedni od drugih, vec skup blisko povezanih, orkestriranih reakcija koje izazivaju jedna drugu, modulirajuci se međusobno i, u vidu metabolicke kaskade, u jednom trenutku svoje propagacije dovode do iscrpljenja odbrambenih rezervi celija, njihovog ostecenja i smrti . Metabolicke promene u ranoj postishemiji ne predstavljaju uniformni proces vec dinamski, sa mogucim uocavanjem faznog toka: aktivne faze ishemije (prvi sati bolesti), koja je pracena burnim metabolickim zbivanjima, i pasivne faze u kojoj uocene metabolicke promene pasivno slede prethodne 4, . Znacaj ovako uocene faznosti potenciran je saznanjem da lekovi primenjeni u aktivnoj fazi (rana postishemija) imaju efikasniji terapijski ucinak nego u pasivnoj fazi ishemije. Ova faza biohemijskih događaja predstavlja svojevrstan terapijski prozor ranog i adekvatnog tretmana. Terapijsko delovanje adekvatnog leka, skracenje dejstva pocetne nokse i sprecavanje njene propagacije smanjuje intenzitet neuronskog ostecenja, odnosno može prekinuti kaskadni tok ishemije .