Recommended protocols in the treatment of resistant tuberculosis

Lečenje rezistentne tuberkuloze (TB) predstavlja delikatan problem kako za pojedinca, tako i za društvo u celini zbog globalnog porasta rezistencije. Svetska zdravstvena organizacija (SZO) objavljuje da broj obolelih od multirezistentne tuberkuloze iznosi 380 000 u 2002. godini . Uzroke porasta rezistencije teba tražiti u neadekvatnom prethodnom lečenju tuberkuloze ili transmisiji rezistentih sojeva M. tuberculosis sa obolelog. Lečenje multirezistentne tuberkuloze je dugotrajno, skupo, znatno manje efikasno, a krajnji ishod je neizvestan, uz brojne toksičke i alergijske reakcije 2, . Zbog toga primena preporučenih protokola za lečenje multirezistentne tuberkuloze od strane SZO predstavlja veoma značajnu kariku u lancu borbe protiv ove bolesti, s ciljem da se postigne izlečenje obolelog i prekid širenja lanca infekcije . Lečenje obolelih od tuberkuloze sprovodi se u specijalizovanim pulmološkim ustanovama pod neposrednim nadzorom iskusnih stručnjaka. Strategija koja se primenjuje u lečenju multirezistentne tuberkuloze primenom antituberkulotika druge linije uz neposredni nadzor (Directly observed treatment short course – DOTS) naziva se DOTS-plus. Ova strategija podrazumeva visok nivo koordinacije između mikrobioloških laboratorija, specijalizovanih ustanova gde se sprovodi terapija, uz političku podršku u rešavanju ovog komplesnog medicinskog, ali i društveno-ekonomskog problema . Odluka o započinjanju lečenja rezistentne tuberkuloze donosi se ukoliko se bakteriološkim ispitivanjem dokaže rezistencija na jedan ili više antituberkulotika, a u sklopu kliničke procene slučaja. Terapija tuberkuloze započinje inicijalnom fazom lečenja uz primenu četiri leka, u trajanju od dva do tri meseca, odnosno do postizanja negativizacije mikroskopskog nalaza ispljuvka. Ukoliko se dokaže da je u pitanju multirezistentna TB, tada se u inicijalnoj fazi lečenja primenjuje 4–6 lekova najmanje tri meseca i duže, u zavisnosti od terapijskog režima, odnosno do postizanja negativizacije mikroskopskog nalaza ispljuvka. U ovoj fazi lečenja dolazi do brzog ubijanja bacila tuberkuloze, sprečavanja širenja infekcije i sprečavanja selekcije rezistentnih sojeva. Kontinurana ili produžna faza lečenja tuberkuloze ima zadatak da uništi „poluuspavane“ bacile tuberkuloze i da steriliše lezije. Dužina trajanja zavisi od terapijskog režima i iznosi od četiri do šest meseci, primenom dva leka. Kada je u pitanju multirezistentna TB, produžna faza traje 18–24 meseca posle postizanja konverzije sputuma, primenom 3–4 leka, shodno preporučenom terapijskom režimu (tabela 1).