Hitler, stichter en promotor van een specifiek totalitair absolutisme : het nationaalsocialisme

In 2016 zijn de auteursrechten op Hitlers Mein Kampf vrij gekomen. De Beierse regering heeft, met de bedoeling om extreem rechts voor te zijn, van de gelegenheid gebruik gemaakt om een wetenschappelijk-kritische uitgave van het werk te voorzien. De verkoop ervan is een enorm succes geworden. Er werd ook een Engelse en een Franse vertaling uitgebracht. In Nederland voorziet de uitgeverij Prometheus voor 2017 een eigen vertaling. Onmiddellijk werd erop gewezen dat het boek gevaarlijk zou kunnen zijn. Maar zou de lectuur ervan niet ook belangrijke inzichten kunnen opleveren – zeker als men een gepaste sleutel aangeboden krijgt? Dat is wat ik hier meen te kunnen doen. Ik lees het boek als een stuk totalitaire ideologie, een absolutisme toegespitst op het menselijke samenleven. De verleiding tot een totalitair avontuur is vandaag misschien niet echt op het appel. Ik zie niet dat extreem rechts heden over een ideologie beschikt die de maatschappij totaal zou willen reorganiseren. Extreem rechts is “enkel” racistisch, “eigen volk eerst”, wat op zich al erg genoeg is. Wat brengt de lectuur van het boek ons dan misschien bij? Het kan ons leren dat we de democratie moeten koesteren. Maar dan een democratie die geëxpliciteerd wordt als een systeem dat moet toelaten met conflicten om te springen, een democratie die niet in de eerste plaats de organisatie van de staat is maar de organisatie van de sociale conflicten, de idee van een staat die niet zo “sterk” is dat het gevaar dreigt af te glijden in een soft totalitarisme.