Een nieuwe retoriek voor een nieuwe politiek. Politieke welsprekendheid in het late humanisme.

Politiek en welsprekendheid waren twee domeinen waar humanisten zich traditioneel gretig op toe legden. Een van hun voornaamste streefdoelen was een betere mens en een betere wereld mogelijk te maken. Een gedegen opvoeding was daarvoor noodzakelijk – een opvoeding in de klassieke letteren met nauwgezette studie van literaire modellen en ethische voorbeelden. Alleen met die rijke bagage zouden individuen zich ontwikkelen tot moreel hoogstaande personen, die als geëngageerde burgers ook hun verantwoordelijkheid in de maatschappij zouden opnemen. Ze moesten een door de Ouden geïnspireerde visie op harmonieus samenleven ontwikkelen en in staat zijn anderen ook van die visie te overtuigen. Daarom was de kunst van de rhetorica een essentieel onderdeel van de opvoeding en opleiding die door de humanisten werd aangeboden. Ze spanden zich tot het uiterste in om niet alleen tal van theoretische handboeken met praktische oratorische richtlijnen op te stellen, maar maakten ook zelf ontelbare redevoeringen die als model konden worden nagevolgd. Alleen een politiek waarin de burgers samenkwamen in volksvergaderingen om te debatteren over de inrichting van hun samenleving – en het hoeft geen betoog dat de humanisten een grote plaats voor zichzelf zagen weggelegd in deze vergaderingen – zou op termijn succesvol zijn. Dat was het ideaal van het burgerhumanisme1, zoals dat reeds door de eerste generaties Italiaanse humanisten werd gepropageerd.