VA'D VE VA'İD EKSENİNDE İLAHİ ADALET

Adalet kavrami insanlarin uzerinde tartistiklari onemli konulardan biridir. Bu kavram genellikle ilahi duzlemde Allah’in adaleti ve Allah’in adaletinin hangi boyutlarda degerlendirilmesi gerektigi seklinde ele alinmis ve yargi - hesaplasma ile birlikte Allah’in varligini ve ahiret hayatinin imkânini cagristiran unsurlardan biri olmustur. Bu cercevede insani yasami boyunca ahlakli ve erdemli kilmayi amaclayan ilahi mesaj / Kur’an da surekli olarak zulum, haksizlik ve buyuklenmeye karsi Allah’in intikamini, gazabini, cezasini ve adaletini gundeme getirmistir. Kur’an-i Kerim, adalet sifatindan yoksun olan kisinin dilsiz, aciz ve hicbir ise yaramayan bir koleye benzeterek boyle birinin, adalet faziletini kazanmis ve dogru yolu bulmus olanla bir tutulamayacagi bildirmis, adaletin bir kemal sifati olduguna isaret etmistir. Bircok ayet hak ve adaletin mutlakligina oylesine vurgu yapmistir ki bizzat Allah’in ahirette hicbir haksizliga mahal vermeyecek sekilde adaletle hukmedecegi ve onun bu va’dinin kesin oldugunu ifade etmektedir. Nitekim bu ayetler baglaminda Allah’in asla hic kimseye zulmetmeyecegi konusundaki sozu O’nun va’dinden baska bir sey olmayip bu konuda herhangi bir degisikligin olmayacagi da soylenmektedir. Islam âlimleri Allah’i n olumsuz hicbir s i fat i ni n bulunmad igi gibi yaratti klar i na kotuluk yapma veya adaletsiz davranma anlami na gelebilecek her turlu fiilden munezzeh oldugu fikrinde ittifak etmis lerdir. Nitekim zulum; bilgisizlik ve eksiklik ihtiyactan kaynaklanan bir fiil olup Allah bu tur si fatlardan da uzaktir. Bununla birlikte Allah’i n zulme kadir olmasi , insanlari dini baki mdan sorumlu tutmasi , onlari n gunah i slemesine iradesinin taalluk etmesi, insanlara ait iyi ve kotu fiilleri yaratmasi , insanlari sapt i rmasi ve ahirette kâfir cocuklari na azap edip etmeyecegi gibi konular da farkli kelâm ekollerine mensup âlimlerin gorus lerince Allah’a zulum isnat etme anlam i na gelip gelmedigi baglaminda tartisil mis tir . Ayrica Allah’in dinine inanmayan veya emirlerine karsi gelenlere dunyada ve ahirette verecegi ceza da O’nun adaleti ve fiillerindeki hikmetle baglantili bicimde ele alinmis ve inananla inanmayanin, itaat edenle etmeyenin bir veya esit tutulmamasinin ilâhi adalet ve hikmetin geregi oldugu kabul edilmistir. Sonuc itibariyla her ne kadar bazi kelami meseleler bu duzlemde tartisilsa da Cenâbi Hakk’ i n zulumden munezzeh oldugu ve fiillerinden dolayi O’na zulum isnat edilemeyecegi inanci naslarla sabittir. Bu sebeple ilâhi fiiller hakki nda degerlendirme yapilirken Allah’in fiillerinin yarattiklarinin fiilleriyle mukayese edilmesi oldukca sikintili sonuclar doguracaktir.