Yerdeğiştirme Tabanlı Deprem Erken Uyarı Sistemleri

Yerdegistirme tabanli deprem gozlemleri giderek yayginlasmakta ve buna bagli olarak kullanim alanlari genislemektedir. Deprem basladiktan kisa sure icerisinde meydana gelen depremin nihai buyuklugunun belirlenmesi, hem Deprem Erken Uyari Sistemleri (DEU) hem de depremden bittikten sonraki donemde kayiplarin kestirilmesi ve yardim faaliyetlerinin koordinasyonu icin buyuk onem tasimaktadir. 1999 Chi-Chi (Mw7.6), 1999 Hector Mine (Mw7.1) ve 2003 Tokachi-Oki (Mw8.3) gibi buyuk depremler icin yapilan testlerde kuvvetli yer hareketi olcerlerden elde edilen yerdegistirmeye dayali kestirimlerin daha duyarli olmakla birlikte ozellikle buyuk depremleri olmasi gerekenden daha kucuk olarak kestirdigi gozlenmektedir (Brown vd. 2011; Crowell vd. 2013). Buyuk depremler sirasinda kaynaga yakin hizolcerlerin sature olmasi, kaynaga uzak olmalari durumunda ise erken uyari icin yeterli zaman kalmamasi nedeniyle hizolcerlerin erken uyari amacli kullaniminda sorunlar bulunmaktadir. Jeodezik olculer ve ivme kayitlarinin birlikte kullanimi ile elde edilen sismojeodezik dalga formlari ise saturasyon sorunu icermemeleri nedeniyle kaynaga cok yakin mesafeden veri saglamakta, GNSS alicilarinin inersiyal olmayan bir sistemde olcum yapmalari sayesinde dogrudan kalici yerdegistirmeler ve buna bagli deprem buyuklugu hesaplanabilmesine olanak saglamaktadirlar. Gunumuzde A.B.D. ve Japonya gibi depreme maruz kalan gelismis ulkelerde sismojeodezik verilere dayali erken uyari sistemleri kurulmus ve yayginlasmaya baslamistir. Bu calismada, ulkemizde yakin donemde meydana gelen bazi buyuk depremler icin sadece GNSS dalgaformlarina dayali olarak deprem buyuklukleri hesaplanmistir. Gokova, Gokceada ve Van depremlerinin GNSS yerdegistirme dalga formlari ile tekrar hesaplanmasi soncunda sirasi ile 6.6, 6.9, 7.2 Mw olan deprem buyuklugu 6.54, 7.21 ve 7.22 Mw olarak hesaplanmistir. Bu sonuclar, ozellikle buyuk depremler icin GNSS dalgaformlarina dayali olarak hesap edilen deprem buyukluklerinin yuksek duyarlik sagladigini ve deprem erken uyari amacli kullanimindaki potansiyelini gostermektedir.