HANEFÎLERDE ÂMMIN KAPSAMI VE ARKA PLANINDAKİ TARTIŞMALAR

Âm lafizlarin kapsamina iliskin olarak Hanefi âlimlerin gorusleri incelendiginde konunun nahivle ve kelâmla yogun iliski icinde oldugu gorulmektedir. Bazi Hanefi âlimlerin kelâmi bir tartisma olarak buyuk gunah isleyenlerin durumunu âm lafizlarin kapsami cercevesinde ele almalari, konunun kelâmi yonunu gostermektedir. Zira Ehl-i sunnete gore buyuk gunah isleyen muslumanlar, cehennemde ebedi olarak kalmayacaklardir. Bu hukme ulasilabilmesi ise sirk disindaki gunahlarin affedilecegini belirten âyetlerin genel kapsamli olduklarinin kabulune baglidir. Diger yandan âmmin kapsamina iliskin gorus ayriliklarinin temelinde nahivle ilgili tartismalarin yer almasi, konunun esas itibariyle bir nahiv meselesi oldugunu da gostermektedir. Ancak konunun kelâmi yonu, nahivle olan iliskisinden daha fazla gundeme tasinmistir. Cunku Hanefiler ve Mu’tezile, âm lafizlarin genel bir kapsama sahip olduklari noktasinda gorus birligine varmislardir. Bu gorus birligini kimi arastirmacilar, ozellikle Irak Hanefilerinde Mu’tezili etkinin varligina delil olarak gostermislerdir. Ancak Hanefiler, buyuk gunah isleyenlerin imandan cikmadiklarini ve cehennemde ebedi olarak kalmayacaklarini kabul etmislerdir. Bu konuda Mu’tezile karsiti bir gorus benimseyen Hanefilerin, âmmin genel bir kapsama sahip oldugu noktasinda onlarla gorus birligine varmis olmalari; âmmin nahiv ve lugat ilimleriyle iliskisi goz onunde bulunduruldugunda anlasilir hale gelmektedir.