Aristoteles ve Heidegger’in Sanat Kuramlarında “Poiesis” ve “Phronesis”

Sanatin neligi ya da neye sanat yapiti denilebilecegi tartismasi Platon ve Aristoteles’ten gunumuz dusunurlerine kadar uzanan bir tartismadir. Platon sanata gerceklikten, hakikatten uzaklastirici bir islev yuklerken; Aristoteles, iyi ya da kotu eylemlerin taklidi olan tragedya ile iliskilendirdigi sanati, gercekle yuz yuze gelmenin gerceklestigi yer olarak ifade eder. Tragedyada taklit edilen “korku” ve “acima” eylemleri “hakikat” ile yuz yuze gelmenin aracidir. Sanat yapitlari “katharsis”in gerceklestigi, ozunden uzaklasmis, boyun egmislik sureci icerisindeki insanin, kendi kurtulusuna, kendi dogasina geri donusunun birer araci gibidir. Aristoteles gibi Heidegger’e gore de sanat, “hakikat”e ulasma, insanin icine dustugu “kendi-olamama” halinden kurtulmanin olanaginin sunuldugu bir yerdir. Sanat, hakikatin sesinin duyuldugu, ortaya ciktigi yerdir. Ne sanat hakikatin bir taklididir ne de sanat yapiti hakikatin bir tasarimi olarak taklittir. Sanat yapitinda hakikatin sesini duyabilme ya da hakikat ile yuz yuze gelebilme olanagini tasiyan ise insandir. Insanin sanat denilen etkinligi gerceklestirebilmesi ve bu etkinligin acimladigi dunyanin bilgisine ulasabilmesi sahip oldugu phronesis erdemiyle olanaklidir. Sanat yapitini ortaya koyabilmek ya da bir sanat yapiti uzerinde dusunebilmek ancak phronenis ile mumkundur. Aristoteles’e gore praxisle degil, poiesisle ilgili bir etkinlik olan sanat, bir “yapma (making)” sureci degil, “yaratma (creating)” surecidir. Phronesis erdemi, bu surecin sonunda dusunup tasinarak ortaya konulan sanat yapitinin bilgisine ulastiracak olandir. Bu yazida, Aristoteles ve Heidegger’de sanatin ve sanat yapitinin neligini nasil dile getirdikleri ve bunun Platon’un sanat gorusunden farki ortaya konulmaya calisilacaktir. Bu baglamda, sanat -techne- ve zanaat arasindaki iliski; sanatin “poiein” fiilinden turetilen “poisesis” kavramiyla ilgisi; sanat yapitinin ortaya cikmasinda “phronesis” erdeminin rolu; “katharsis”in gerceklestigi sanat yapitinin nasil olup da insanin kendi dogasina geri donusunun bir araci olabildigi ele alinacaktir.