OSMANLI DEVLETİ’NDE KLASİK DÖNEM VE SONRASINA AİT DELÂİLÜ’L-HAYRÂT MİNYATÜRLERİNDEKİ DEĞİŞİM

Kuzey Afrika’da, Muhammed b. Suleyman el-Cezuli (o.1465) tarafindan tertip edilen Delâilu’l-Hayrât ve Şevâriku’l-Envâr isimli eser, yazildigi gunden itibaren butun Islam ulkeleri tarafindan benimsenmis ve Islam cografyasinda en cok okunan dua kitaplarinin basinda gelmektedir. Salât u selâmlarin toplandigi bu kitabin gunumuzde gecerliligini hala korumasinin ardindaki sebep, suphesiz Muslumanlarin Hz. Muhammed’e (s.a.v.) olan derin muhabbetidir. Islam sanat anlayisi cercevesinde minyaturlerle suslenmis olan bu eserin cok sayida istinsah edildigi ve yapilan bu minyaturlerin hem cografyaya hem de yuzyillara gore farkliliklar gosterdigi bilinir. Turkiye Kutuphaneleri’nde bulunan el yazmasi Delâilu’l-Hayrât nushalarindaki minyaturlerin, diger Islam ulkelerindeki orneklerle konu bakimindan benzerlik gostermekle birlikte kendine has ozellikler tasidigi gorulur. Ancak zamanla Osmanli Devleti’ndeki bu minyaturler degismis, konu ve teknik acisindan Bati sanat anlayisi etkisi altinda kalmislardir. Dolayisiyla, bu minyaturlerin nasil degisim gosterdigini izlemek, aslinda bir medeniyetin de arka planini okumak manasina gelir. Sadece Osmanli Devleti’nde istinsah edilmis Delâilu’l-Hayrât nushalarinda karsimiza cikan Mekke-Medine sehir tasvirleri de, birer tarihi belge olmalari bakimindan ayrica onem arz etmektedir.