TANZİMAT DÖNEMİNDEKİ TEMETTUAT SAYIMLARINA GÖRE MERZİFON'DAKİ ERMENİLERİN MESLEKİ DURUMLARI

Merzifon‘daki Ermenilerin meslekleri hakkinda yapilan bu calismayla, Osmanli Devletindeki azinliklar arasinda ayricalikli olduklari ifade edilen Ermenilerin istigal ettikleri meslekler ile birlikte yasadiklari Muslumanlarin meslek farkliliklarinin ortaya konulmasi amaclanmistir. Inceledigimiz donemde Amasya sancaginin onemli kazalarindan birisi olan Merzifon’da 9 mahallede ikamet eden Ermenilerin, Anadolu’nu en eski kavimlerinden birisi olarak cografyadaki varliklari Turkler oncesine dayanmaktadir. Anadolu’nun Turkler tarafindan fethiyle diger bolgelerde oldugu gibi burada da Turklerle Ermenilerin birlikte yasayislari baslamistir. Tanzimat’in ilaniyla ekonomik alanda devletin potansiyelinin ortaya cikarilmasi dusuncesiyle emlak, arazi ve temettuat sayimlari yapilmistir. Ahalinin ismi, meslegi, tuccar ve esnaf ise yillik gelirleri gibi bilgilerin kaydedildigi sayimlar mahalle bazinda yapilarak, bu bilgileri ihtiva eden defterler duzenlenmistir. Merzifon’da da yapilan bu uygulama sonrasinda, Ermenilerin Muslumanlarla birlikte 6 ve kendilerinin yasadiklari 3 mahallede ayni sekilde sayimlar yapilmistir. Iste calismamiza konu olan Ermeni mesleklerini degerlendirecegimiz kaynakta bu sayimlar sonrasinda olusturulan ve adina “Temettuat Defterleri” denilen defterler olacaktir. Merzifon temettuat defterlerinden yaptigimiz tespitler gore Ermenilerin ikamet ettikleri mahallelerde 18 degisik ozellikte is yerine sahip olduklari ve bunlarin cogunun da niteligi belli edilmeyen dukkânlar oldugu gorulmektedir. Ayrica kumas kenarlarina sus yapilan ve “Turreci” adi ile anilan tek dukkâninda Ermenilere ait oldugu anlasilmaktadir. Osmanli sehirlerinde meslek erbaplarinin dini ayrim gozetmeksizin kendi aralarinda olusturduklari esnaf birlikleri vardi. Dolayisiyla Ermeni esnaflarda bu birliklere uye idiler. Boylece Ermeni esnaflar koylulerin urettikleri, zanaatkârlarin imal ettikleri ve tuccarlardan alarak kar amaciyla satilan mallarin tuketicilere ulasiminin saglandigi dukkânlardaki mesleki faaliyetlerini guven icerisinde surdurmuslerdir. Merzifon’daki Ermeni hane reislerinden 536’si bolgenin cografi ozelligi ve ekonomik yapisina uygun uretim yapan, hizmet sunan ve ticari faaliyet icerisinde olan 75 degisik meslekle istigal ederek, hem kendilerinin hem de sehir ve cevresinin ihtiyaclarini karsilamaya yonelik faaliyetlerde bulunmuslardir. Mesleklerin cesidinin fazlaligindan dolayi bunlari: iscilikle, zanaat ve ticaretle ilgili ve gorevliler seklinde gruplandirabiliriz. Bu gruplar icerisinde 469 hane reisi zanaat ve ticaretle, 55’i iscilikle ve 12’si ise gorevli mesleklerini yaptiklari anlasilmaktadir. Şehirde Ermeniler, Muslumanlarla ayni meslekleri yaptiklari gibi farkli mesleklerle de istigal etmisler. Ayni esnaf birlikleri uyesi olduklarindan farkli mesleklerdeki hizmetlerden karsilikli olarak faydalanmislardir. Ermeniler mesleki faaliyetlerini, ticari iliskilerin gerektirdigi rekabet icerisinde hem sehir yoneticilerinin hem de merkezi yonetimin destegi ile surdurmuslerdir. Degerlendirdigimiz donemde iki unsurun iliskilerinin dis guclerin tesvik ve tahrikleriyle guvensiz bir ortama icerisine girdiyse de ticaretin gerekli kildigi kural ve kaideler istikametinde iyi iliskiler devam ettirilebilmistir.