Veliefendi Basma Fabrikası Örneği Bağlamında Fabrika-yı Hümayunlarda Avrupalı Ustaların Yeri ve Önemi

Osmanli Devleti’nde 1840’li yillarda, Avrupa’daki benzerleri gibi insa edilmis ve Fabrika-yi Humayun olarak anilan sanayi kuruluslari vucuda getirildi. Bu fabrikalarin makine ve teknik aksamlarinin buyuk bir bolumu Avrupa’dan ithal edildigi gibi, bu mekanizmalari kullanacak usta ve teknisyenler de yurt disindan getirildi. Yakin zamana kadar tarih literaturunde yer alan degerlendirmelerin aksine, Fabrika-yi Humayunlarin acildigi ilk birkac sene disinda, yabanci ustalarin sanayi kuruluslarinda gerceklestirilen uretim uzerinde her hangi bir belirleyici vasfi ya da agirligi bulunmamaktaydi. Yuzlerce personelin istihdam edildigi Fabrika-yi Humayunlar’da yabanci ustalarin sayisi genellikle birkac kisi ile sinirliydi.